Στο Future Present Past, οι Irreversible Entanglements επιστρέφουν με έναν δίσκο που δίνει διάρκεια στη φωτιά τους. Από την πρώτη στιγμή που εμφανίστηκαν, όταν σχηματίστηκαν το 2015 μέσα από δράσεις του κινήματος Musicians Against Police Brutality μετά τη δολοφονία του Akai Gurley, το συγκρότημα λειτουργεί σαν κάτι περισσότερο από μια free jazz μπάντα. Σαν ένας συλλογικός μηχανισμός πολιτικού ήχου, όπου κάθε αυτοσχεδιασμός μοιάζει με πράξη αντίστασης., όπου ο αυτοσχεδιασμός υπηρετεί όχι μόνο την ελευθερία της φόρμας αλλά και τη συλλογική επιβίωση. Η ποιήτρια και φωνή Camae Ayewa, γνωστή και από τη σόλο πορεία της ως Moor Mother αλλά και από συνεργασίες με τους dälek, τον Billy Woods και πρόσφατα τους Sumac, παραμένει το κεντρικό σημείο του γκρουπ. Δίπλα της, ο τρομπετίστας Aquiles Navarro και ο σαξοφωνίστας Keir Neuringer συνεχίζουν να επεκτείνουν το λεξιλόγιο της spiritual και πολιτικής free jazz. Ο μπασίστας Luke Stewart, γνωστός από το έργο του με τους Blacks’ Myths και τον David Murray, μαζί με τον ντράμερ Tcheser Holmes χτίζουν έναν ρυθμικό οργανισμό που λειτουργεί με ένστικτο και όχι με μέτρηση.
Η δεύτερη κυκλοφορία τους για την Impulse! Records έρχεται μετά το Open the Gates του 2021 και το Protect Your Light του 2023. Αυτοί οι δύο δίσκοι χάρισαν στο συγκρότημα μια σχεδόν μυθολογική θέση στη σύγχρονη free jazz και avant-garde σκηνή. Εδώ, ωστόσο, το βάρος μετατοπίζεται ελαφρώς. Η ένταση δεν μειώνεται. Υπάρχει περισσότερος χώρος ανάμεσα στα όργανα, μεγαλύτερη προσοχή στη μελωδική επανάληψη και μια αίσθηση ότι η οργή δεν είναι πια το μοναδικό καύσιμο. Το Future Present Past φαίνεται να αναζητά τι έρχεται μετά την καταγγελία.
Το άνοιγμα με το “Juntos Vencemos”, όπου συμμετέχει ο Helado Negro, καθορίζει αμέσως αυτή τη μετατόπιση. Η φωνή του Lange αιωρείται μέσα στο κομμάτι σαν ανθρώπινη ανάμνηση. Ο Holmes κρατά ένα σχεδόν τελετουργικό μοτίβο στα τύμπανα. Το μπάσο του Stewart κινείται χαμηλά, υπομονετικά, αποφεύγοντας την έκρηξη. Τα πνευστά δεν σπέρνουν κορυφές στη σύνθεση. Δημιουργούν ρωγμές μέσα της. Η παραγωγή αφήνει κάθε αναπνοή να ακούγεται, κάθε μεταλλικό χτύπημα να αποκτά υλικότητα. Η αίσθηση είναι σωματική. Το “Don’t Lose Your Head” συγκεντρώνει την πιο άμεση πλευρά του δίσκου. Μέσα σε λιγότερο από τρία λεπτά, οι Irreversible Entanglements δημιουργούν μία από τις πιο λειτουργικές δομές που έχουν γράψει. Η συμμετοχή της MOTHERBOARD λειτουργεί ως αντίβαρο στην απαγγελτική ένταση της Ayewa. Το refrain επανέρχεται σχεδόν υπνωτικά. Ο Neuringer αποφεύγει τις εκρηκτικές κορυφώσεις, επιλέγοντας μικρές, κοφτές φράσεις που μοιάζουν να διακόπτουν τον αέρα. Η μπάντα δεν αναζητά χάος. Αναζητά πίεση.
Στο “Vibrate Higher”, αρχίζει να διαφαίνεται η πραγματική δομή του άλμπουμ. Ο Navarro ανοίγει μεγάλες τρομπετιστικές γραμμές με σχεδόν spiritual jazz φωτεινότητα. Ο Holmes όμως υπονομεύει αυτή την αίσθηση σταθερότητας με σπασμένους ρυθμικούς τονισμούς και ανοιχτά κενά ανάμεσα στα χτυπήματα. Εκεί λειτουργεί ο δίσκος: στις παύσεις. Η Ayewa δεν γεμίζει ποτέ βιαστικά τον χώρο. Αφήνει τις φράσεις να κάθονται πάνω στον ήχο, σαν πολιτικά συνθήματα γραμμένα σε τοίχο που ξεφλουδίζει. Το “Panamanian Fight Song” μπορεί να είναι το σημείο όπου η σχέση του συγκροτήματος με την ιστορία της jazz γίνεται πιο σαφής. Ο τίτλος παραπέμπει άμεσα στις tradition-based “fight songs” της πολιτικής jazz των ‘60s. Όμως εδώ η μπάντα αποφεύγει την αναβίωση. Ο Stewart παίζει pizzicato μοτίβα που επαναλαμβάνονται σχεδόν μονότονα, επιτρέποντας στα πνευστά να σχηματίζουν μικρές συγκρούσεις γύρω τους. Η ένταση προέρχεται από τη συσσώρευση και όχι από την κορύφωση.
Καθώς ο δίσκος προχωρά, η δομή γίνεται ολοένα και πιο ανοιχτή. Το “The Messenger” λειτουργεί ως κεντρικός άξονας του άλμπουμ. Εδώ οι αυτοσχεδιασμοί εκτείνονται με υπομονή και οι μουσικοί δίνουν την αίσθηση ότι ακούν περισσότερο απ’ όσο παίζουν. Ο Neuringer αφήνει μεγάλες αναπνοές ανάμεσα στις φράσεις του σαξοφώνου. Ο Navarro οδηγεί το κομμάτι σε στιγμές σχεδόν θορυβώδους αποσύνθεσης, ενώ η Ayewa εγκαταλείπει για λίγο τη γραμμική αφήγηση και δουλεύει περισσότερο με θραύσματα εικόνων και επαναλαμβανόμενες λέξεις. Το αποτέλεσμα δεν ακούγεται σαν ελεύθερος αυτοσχεδιασμός με την ακαδημαϊκή έννοια. Ακούγεται σαν συνομιλία ανθρώπων που προσπαθούν να διατηρήσουν επαφή μέσα σε συνθήκες αποσύνθεσης.
Το “The Spirit Moves” λειτουργεί ως αποφόρτιση χωρίς ποτέ να γίνεται ήρεμο. Η χρήση της σιωπής είναι καθοριστική. Τα κρουστά υποχωρούν, το μπάσο κρατά σχεδόν drone λειτουργία και το σαξόφωνο κινείται με αργές, κουρασμένες φράσεις που θυμίζουν late-period spiritual jazz ηχογραφήσεις της Alice Coltrane. Η μπάντα καταφέρνει κάτι δύσκολο: να κάνει τη στατικότητα να ακούγεται ζωντανή.
Η δραματουργία του Future Present Past είναι εξαιρετικά ελεγχόμενη. Οι πρώτες συνθέσεις έχουν μεγαλύτερη πυκνότητα και άμεση κινητικότητα. Το δεύτερο μισό ανοίγει τον χρόνο, αφήνοντας τη μουσική να λειτουργεί ως περιβάλλον και όχι ως δήλωση. Αυτή η μετάβαση δίνει στον δίσκο συνοχή χωρίς να τον περιορίζει σε ενιαία φόρμα. Η ακρόαση μοιάζει με πορεία μέσα από διαφορετικές θερμοκρασίες έντασης. Εκεί βρίσκεται και η μεγαλύτερη επιτυχία των Irreversible Entanglements. Δεν προσπαθούν να μετατρέψουν το πολιτικό μήνυμα σε αισθητική χειρονομία. Το πολιτικό στοιχείο υπάρχει ήδη μέσα στον τρόπο που οι μουσικοί ακούν ο ένας τον άλλον, στον τρόπο που αφήνουν χώρο και στη συλλογική αντίληψη του χρόνου που διαπερνά τον δίσκο. Το Future Present Past δεν ηχεί σαν μανιφέστο. Ηχεί σαν κοινότητα σε διαρκή κίνηση.
