«Ως τραγουδοποιός, οτιδήποτε ακούω είναι για μένα μια επιρροή, είτε καλή είτε κακή, αγαπημένη είτε μισητή. Είναι «επιδραστικό» ~ Tom Waits
Το ύφος του Tom Waits είναι ένα μείγμα ποιητή της beat γενιάς, εκκεντρικού σατιρικού και δραματικού ρήτορα. Ένας μιγάς αφηγητής, που συνδυάζει τον Howlin’ Wolf και τον Captain Beefheart σε ένα αμάλγαμα από vaudeville, jazz, folk, blues και λαϊκό θέατρο. Με μια μοναδική, απόκοσμη φωνή, μια μακρά ζωή γεμάτη δυσκολίες (μέχρι να βρει τη ευτυχία;), διάθεση για συνεχή πειραματισμό και υπερβολές των άκρων, ο Waits έφερε ένα νέο βάθος στη σύνθεση τραγουδιών. Έχει δείξει ότι όταν γράφεις ένα τραγούδι, δεν υπάρχει φόβος, δεν υπάρχουν όρια.
Στο ερώτημα «πώς μπορείς να διασκευάσεις τραγούδια ενός de facto αντισυμβατικού συνθέτη και να μην σπάσεις τα μούτρα σου», κλήθηκαν να απαντήσουν από πολύ νωρίς άλλοι μουσικοί, λίγο μετά την πρώτη εμφάνιση του Waits στη δισκογραφία (με το Closing Time του 1973). Οι Eagles γνώρισαν μάλιστα επιτυχίες με δύο δικά του πρώιμα τραγούδια, τα “Martha” και “Ol’ 55”. Λίγα χρόνια μετά, στις αρχές του ’80, ο Bruce Springsteen θα έκανε δικό του -λόγω εντοπιότητας- το “Jersey Girl” από το Hearattack And Vine του Waits, ενώ σύντομα θα ακολουθούσε και o Rod Stewart με μια κάπως πλουμιστή ερμηνεία στο “Down Toun Train” (από το άλμπουμ Rain Dogs). Έκτοτε οι επισκέψεις καλλιτεχνών στον κατάλογο των τραγουδιών του Waits ολοένα και θα πύκνωναν* σήμερα είναι καταγεγραμμένες περισσότερες από 300 ηχογραφημένες διασκευές σε τραγούδια του.
Από την πλευρά της η Asylum, η εταιρεία στην οποία ξεκίνησε την καριέρα του στα 70’ς ο δημιουργός, έσπευσε να κεφαλοποιήσει αυτό το κύρος του Waits, κυκλοφορώντας το 2001 τη συλλογή Used Songs 1973–1980, που συγκέντρωσε 16 τραγούδια του που κατά καιρούς διασκεύασαν άλλοι ομότεχνοί του. Δεν άργησε όμως να εμφανιστεί και το πρώτο συγκεντρωτικό αναθηματικό άλμπουμ: το tribute με τον τίτλο New Coat of Paint εκδόθηκε την ίδια εποχή από την ανεξάρτητη Manifesto Records, περιλαμβάνοντας δισκευές του από ονομάρα όπως η Lydia Lunch, η Neko Case, οι Knoxville Girls, ο Andre Williams και ο Screamin’ Jay Hawkins – μέγιστη επιρροή στο στυλ του Waits σε ό,τι αφορά την ενίοτε μακάβρια θεατρικότητα.
Εικοσιπέντε και πλέον χρόνια μετά, η Ace Records, που ειδικεύεται στις προσεγμένες ανθολογίες και στις άρτια επιμελημένες επανεκδόσεις, τιμά εκ νέου τον κατάλογο τραγουδιών των Tom Waits και, βεβαίως, της συντρόφου του Kathleen Brennan.
Η Brennan γεννήθηκε στο Κορκ της Ιρλανδίας και μεγάλωσε στο Τζόνσμπουργκ του Ιλινόις. Γνωρίστηκε με τον Waits για πρώτη φορά το 1978 στα γυρίσματα της ταινίας Paradise Alley, όπου η ίδια ήταν σεναριογράφος και ο Waits έκανε το ντεμπούτο του στην υποκριτική. Συναντήθηκαν ξανά κατά τη διάρκεια της παραγωγής της ταινίας One from the Heart του Francis Ford Coppola. Ο Waits της αφιέρωσε το "Jersey Gir" του 1980 και λίγο αργότερα παντρεύτηκαν.
Σε ό,τι αφορά τη συνεργασία τους, η Brennan ήταν αυτή που ενθάρρυνε τον Waits να αναλάβει την παραγωγή των δίσκων του. Γενικά, θεωρείται ως ο καταλύτης για τη στροφή του προς έναν πιο πειραματικό ήχο , ξεκινώντας με το άλμπουμ Swordfishtrombones του 1983. Η πρώτη της συμμετοχή ως συν-συνθέτρια γίνεται στο άλμπουμ Rain Dogs με το "Hang Down Your Head" (1985), και μέχρι το 1992 ήταν η κύρια παραγωγός και συνεργάτιδά του στη σύνθεση τραγουδιών. Εκείνη σύστησε στον Waits τη μουσική του Captain Beefheart. Έκτοτε έχει συμμετάσχει στη σύνθεση τραγουδιών στα άλμπουμ και τη συνεργασία στα άλμπουμ Franks Wild Years (1987), Alice (2002) και Blood Money (2002), καθώς και στα μιούζικαλ The Black Rider (1989) και Woyzeck (2000).
Ο Waits έχει συχνά αποδώσει τα εύσημα στην Brennan για την αναμόρφωση της δημιουργικής του κατεύθυνσης μετά τον γάμο τους το 1980. Αναλογιζόμενος τη σχέση τους, είπε κάποτε: «Με έσωσε. Ίσως την έσωσα κι εγώ. Το αποτέλεσμα είναι ότι και οι δύο βρεθήκαμε στο ίδιο αδιέξοδο». Ο Waits έχει περιγράψει την Brennan ως «τολμηρή, εφευρετική και ατρόμητη. Με αυτήν θέλεις να πας στο δάσος, σωστά; Κάποια που να τελειώνει τις προτάσεις σου για σένα». Έχει επίσης πει: «Δεν της αρέσει η δημοσιότητα, αλλά είναι μια λαμπερή παρουσία σε όλα τα τραγούδια στα οποία δουλεύουμε μαζί».
Ο Waits δεν έχει κυκλοφορήσει στούντιο άλμπουμ από το Bad As Me του 2011 και σπάνια εμφανίζεται στη σκηνή από το 2008. Η εμφάνισή του ως «Πατέρα» στην ταινία Father Mother Sister Brother του Jim Jarmusch και το protest-song “Boots on the Ground” που εξέδωσε πρόσφατα σε συνεργασία με τους Massive Attack καταδεικνύουν ότι ο Waits παραμένει μάχιμος, όποτε το επιθυμεί ο ίδιος, ενώ, παρά την απουσία νέου υλικού επιρροή του παραμένει πολύ ισχυρή στις νεότερες γενιές μουσικών.
Η συλλογή Where The Willow And The Dogwood Grow, που κυκλοφορεί μέσω της Ace Records, συγκεντρώνει 19 ερμηνείες συνθέσεων των Waits και Brennan, ερμηνευμένες από μια ευρεία γκάμα καλλιτεχνών (country, rock, folk, soul, jazz, gospel).
Ο τίτλος του άλμπουμ προέχεται από έναν στίχο του “Down There By The Train” – από το άλμπουμ Orphans (2006):
«Well, there's a place I know where the train goes slow
Where the sinners can be washed in the blood of the Lamb
There's a river by the trestle over by sinner's grove
Down where the willow and the dogwood grows»
Το εν λόγω κομμάτι στο άλμπουμ διασκευάζει ο Johnny Cash, τονίζοντας με την υποβλητική ερμηνεία του την πνευματικότητα των στίχων – που περιέχουν εικόνες της Βίβλου.
Από τα υπόλοιπα βαριά ονόματα, ο Springsteen, όπως αναμενόταν, εμφανίζεται με το “Jersey Girl”, εδώ μάλιστα σε ζωντανή εκτέλεση του 1981, με την E Street Band να τα δίνει όλα στη σκηνή.
Ο Bob Seger και η Silver Bullet Band ασχολούνται -κάπως συμβατικά- με το “16 Shells From A Thirty-Ought-Six”, ενώ, αντίθετα, η παλιoπαρέα των chicanos του LA, οι Los Lobos, επανέρχονται στο “Jockey Full Of Bourbon” και τονίζουν τις ούτως άλλως κουβανέζικες ρυθμικές καταβολές του. Η Lucinda Williams προσαρμόζει στο δικό της country-blues ταπεραμέντο (και στη βραχνή φωνή της που της πάει) το “Hang Down Your Head”, το πρώτο τραγούδι που αποδίδεται επίσημα στη συνεργασία Waits-Brennan, όταν εμφανίστηκε στο Rain Dogs το 1985.
Η ερμηνεία για jazz piano-trio της Diana Krall στο “Temptation” είναι γνωστή και άκρως επιτυχημένη, και το ίδιο ισχύει και για το gospel-soul ηχόχρωμα που προσδίδει στο “Yesterday Is Here” η Bettye LaVette. Πολύ γνωστή, επειδή ακούστηκε στους τίτλους της σειράς The Wire, είναι και η gospel-blues εκτέλεση των Blind Boys Of Alabama στο “Down In The Hole”. Πάντως, με όλο μου το μεγάλο σεβασμό στους βετεράνους του gospel, για το ίδιο τραγούδι υπήρχε η ανώτερη blues διασκευή του αδικοχαμένου John Cambpell, με το ανατριχιαστικό slide στην κιθάρα. Μπορεί όμως να ήταν θέμα δικαιωμάτων.
Μια από τις πιο εκλεκτές διασκευές που υπάρχουν στη συλλογή είναι αυτή στο “Trampled Rose” από τους Alison Krauss / Robert Plant. Προέρχεται εξάλλου από το εξαιρετικό άλμπουμ Raising Sand του 2007, σε παραγωγή του πολυπράγμονα T Bone Burnett, που θεωρήθηκε σταθμός στην roots revival.
Άλλες αξιοσημείωτες εμφανίσεις προέρχονται από τη Norah Jones (ένα χαμηλόφωνο “The Long Way Home”), τον Solomon Burke (“Diamond In Your Mind”), τον Willie Nelson (“Picture In A Frame”) και την Marrianne Faithfull (υπέροχα παρακμιακή στο “Strange Weather”).
Πολύ ταιριαστά στις εποχές που διανύουμε, η Joan Baez κλείνει το άλμπουμ με το "Day After Tomorrow", ένα αντιπολεμικό τραγούδι που αρχικά συμπεριλήφθηκε στο άλμπουμ Real Gone του Waits (2004).
Λίγο πιο πριν, οι Ramones έχουν προλάβει να αποδώσουν τα δικά τους σέβη, με το δικό τους ξεχωριστό στυλ, εντοπίζοντας όμως κάτι πολύ σημαντικό που αφορά εν γένει την καριέρα του Waits: διασκευάζοντας το “I Don’t Wanna Grow Up”, υπενθυμίζουν ότι όσο ο Waits μεγαλώνει, όσο ωριμάζει, άλλο τόσο διατηρεί την παιδικότητά του∙ εκείνη την ατρόμητη περιέργεια που χαρακτηρίζει τα παιδικά-εφηβικά χρόνια, τη λαχτάρα να δοκιμάσει το πρωτόγνωρο και το διαφορετικό, να «φορέσει ένα καινούριο χρωματιστό παλτό», όπως τραγουδάει και ο ίδιος στο ομώνυμο τραγούδι. Γι’ αυτό αγαπάμε πάντα τον Tom Waits και μαζί τη σύντροφό του, την Kathleen Brennan:
«You wear a dress
Baby I'll a tie
We'll laugh at that old bloodshot moon
In that burgundy sky»
Tracklist:
1. Jersey Girl – Bruce Springsteen και The E Street Band (Ζωντανά στο Meadowlands Arena, Νιου Τζέρσεϊ – Ιούλιος 1981)
2. 16 Shells From A Thirty-Ought-Six – Bob Seger και The Silver Bullet Band
3. Gin-Soaked Boy – Southside Johnny και The Asbury Jukes
4. Jockey Full Of Bourbon – Los Lobos
5. Hang Down Your Head – Lucinda Williams
6. Temptation – Diana Krall
7. Yesterday Is Here – Bettye LaVette
8. Way Down In The Hole – The Blind Boys Of Alabama
9. Strange Weather – Marianne Faithfull
10. I Don't Want To Grow Up – Ramones
11. Down There By The Train – Johnny Cash
12. House Where Nobody Lives – King Ernest
13. Picture In A Frame – Willie Nelson
14. Hold On – Madison Cunningham
15. The Long Way Home – Norah Jones
16. 2:19 – John Hammond
17. Diamond In Your Mind – Solomon Burke
18. Trampled Rose – Alison Kraus και Robert Plant
19. Day After Tomorrow – Joan Baez
