Το έργο ζωής του Bob Dylan είναι εν τέλει η εξερεύνηση της ψυχής της Αμερικής. Στον πυρήνα της, χτυπάει η καρδιά της Μαύρης Αμερικής και των αφροαμερικανικών παραδόσεων.
Ήδη από το ξεκίνημα της καριέρας του στις αρχές του ‘60, από τότε που ηχογράφησε το πρώτο του τραγούδι, το “Song To Woody” (Νοέμβριος του 1961), άρτι αφιχθείς 20άρης στο Village της Νέας Υόρκης, ο Dylan υποστήριζε κατά περίπτωση ότι ήταν περιπλανώμενος hobo που είχε γνωρίσει στα ταξίδια του τον Woody Guthrie∙ όμως σε άλλους διηγείτο ότι προερχόταν από την Πολιτεία του Μισισίπι και είχε προλάβει να παίξει με τον μπλουζίστα Blind Willie McTell (τον οποίο απαθανάτισε στο ομώνυμο τραγούδι του). Κατά το δοκούν, ο Dylan υιοθετούσε την περσόνα των μπλούζμεν Elston Gunn, Blind Boy Grunt, Elmer Johnson, όλα ψευδώνυμα με τα οποία εμφανίστηκε σε πλήθος ηχογραφήσεων. Η παράδοση του μπλουζ έπαιζε κομβικό ρόλο στην επινόηση της νέας ταυτότητας του Robert Allan Zimmerman, όταν μετονομάσθηκε σε Bob Dylan.
Στις αρχές του 1962, ο νεαρός Bob Dylan, που ακόμα ακολουθούσε την τυπική folk και τραγουδοποιία, δηλαδή έγραφε στίχους με συγκεκριμένο πολιτικοκοινωνικό «θέμα» (ασφυκτικό μοτίβο από το οποίο θα διαφύγει μέσα στην επόμενη τριετία), παρουσίασε ένα νέο κομμάτι με τον τίτλο “The Death Of Emmett Till” . Σε παραλλαγές απαντά και ως "The Ballad of Emmett Till".
Το κομμάτι πιθανότατα ακούστηκε για πρώτη φορά ζωντανά στην εκπομπή “Folksinger's Choice” της Cynthia Gooding, στον Ρ/Σ WBAI – FM της Νέας Υόρκης, στις 11 Μαρτίου του ’62. Στους στίχους του τραγουδιού, που μέρος τους παρατέθηκε στην αρχή, ο Dylan αφηγείται την άγρια δολοφονία του 15χρονου Αφροαμερικανού Έμετ Τιλ. Επιστρέφοντας στο βιβλίο (και στην προφορική αφήγηση του Dylan), στις 28 Αυγούστου του 1955 ο Έμετ Τιλ ταξίδευε με το τρένο από το Σικάγο προς την πολιτεία του Μισισίπι. Υποτίθεται ότι του άρεσε μια λευκή και της σφύριξε. Η πράξη του θεωρήθηκε «ανεπίτρεπτη» για νέγρο, «εγκληματική». Μια παρέα λευκών τον απήγαγε, τον βασάνισε απάνθρωπα και τον δολοφόνησε. Το σώμα του βρέθηκε κατακρεουργημένο και το πρόσωπό του φρικτά παραμορφωμένο (Η φωτογραφία του παραμορφωμένου προσώπου του θα στοιχειώσει τον Wideman, όπως αναφέρει η ελληνική έκδοση του βιβλίου). Οι δράστες συνελήφθησαν, όμως στη δίκη που ακολούθησε, οι ένορκοι, λευκοί βεβαίως και οι ίδιοι, τους έκριναν αθώους.
Είναι άξιον απορίας γιατί ο Dylan δεν συμπεριέλαβε ποτέ το “The Death Of Emmet Till” σε κάποιο επίσημο studio ή live album. Κυκλοφορεί βέβαια σε αρκετά bootleg, αλλά οι εγγραφές δεν είναι οι καλύτερες. Παρόλα αυτά, συνιστώ ανεπιφύλακτα την εγγραφή που εμφανίστηκε στον τόμο Vol. 10: The Witmark Demos, 1962-1964 της σειράς The Bootleg Series της εταιρείας Columbia, που επιμελείται ο ίδιος ο Dylan.
Tο “The Death Of Emmet Till” δεν είναι φυσικά το μοναδικό κομμάτι του Dylan που αναφέρεται στο θέμα των φυλετικών διακρίσεων και της ρατσιστικής βίας με θύματα Αφροαμερικανούς. Άλλο ένα σπουδαίο παράδειγμα είναι το "The Lonesome Death of Hattie Carroll", με θέμα την παντελώς αναίτια, ψυχρή δολοφονία της 50χρονης σερβιτόρας Hattie Carroll, μετά το τέλος της βάρδιας της, από τον λευκό ρατσιστή William Devereux Zantzinger, το 1963. Tο τραγούδι εμφανίστηκε στο album The Times They Are a-Changin του 1964. Στο ίδιο άλμπουμ περιλαμβάνεται επίσης το “Only a Pawn in Their Game”, τραγούδι γραμμένο για τη δολοφονία του ακτιβιστή για τα πολιτικά δικαιώματα Μέντγκαρ Έβερς στο Τζάκσον του Μισισιπή, στις 12 Ιουνίου 1963. Καταδεικνύει την υποστήριξη του Dylan στους Αφροαμερικανούς κατά τη διάρκεια του Κινήματος για τα Πολιτικά Δικαιώματα.
Το 1972 ο Bob Dylan συνέθεσε τους στίχους και τη μουσική για το “George Jackson”. Ο Τζορτζ Λέστερ Τζάκσον (23 Σεπτεμβρίου 1941 – 21 Αυγούστου 1971) ήταν Αμερικανός συγγραφέας, κρατούμενος και επαναστάτης. Ενώ εξέτιε αόριστη ποινή φυλάκισης για κλοπή 71 δολαρίων υπό την απειλή όπλου από βενζινάδικο το 1960, ο Τζάκσον ενεπλάκη στο Κίνημα. Αρχικά οργανώθηκε στους Μαύρους Πάνθηρες, όμως στα τέλη της δεκαετίας αυτονομήθηκε και ενέπνευσε τη δημιουργία μιας ακροαριστερής οργάνωσης, της Οικογένειας Μαύρων Ανταρτών. Το 1970, ήταν ένας από τους τρεις κρατούμενους που ονομάστηκαν Soledad Brothers. Κατηγορήθηκαν για τη δολοφονία στις φυλακές της Soledad της Καλιφόρνια του σωφρονιστικού υπαλλήλου Τζον Β. Μιλς. Φέρεται να ήταν αντίποινα για τους θανάτους τριών μαύρων κρατουμένων από έναν λευκό δεσμοφύλακα λίγες ημέρες νωρίτερα. Το 1970, ο Τζάκσον δημοσίευσε το βιβλίο Soledad Brother, μια συλλογή επιστολών του που αποτελούνταν από έναν συνδυασμό αυτοβιογραφίας και μανιφέστου που απευθυνόταν κυρίως σε ένα αφροαμερικανικό κοινό, αλλά το οποίο αγκαλιάστηκε από ριζοσπάστες σε όλο τον κόσμο. Τον Αύγουστο του 1971, ο Τζάκσον δολοφονήθηκε από σωφρονιστικούς υπαλλήλους κατά τη διάρκεια μιας απόπειρας απόδρασης στις κρατικές φυλακές του Σαν Κουέντιν.
Και, βέβαια, περίοπτη θέση στη δισκογραφία του Dylan καταλαμβάνει το περίφημο "Hurricane", που γράφτηκε το 1975 και αναφέρεται στην υπόθεση του πρωτοπυγμάχου Rubin "Hurricane" Carter, ο οποίος έπεσε θέμα σκευωρίας και έμεινε σχεδόν 20 χρόνια στη φυλακή για συμμετοχή σε τριπλή ανθρωποκτονία, η οποία ουδέποτε αποδείχτηκε (το τραγούδι εμφανίστηκε στο album Desire της ίδιας χρονιάς).
Πέρα από τα «θεματικά τραγούδια», είναι δεκάδες τα κομμάτια του Dylan που υιοθετούν μοτίβα από γνωστές ή λιγότερο γνωστές blues, soul, και gospel ηχογραφήσεις. Το “Someday” από το άλμπουμ Modern Times (2006) κοπιάρει ανοιχτά το “Someday Baby” του Muddy Waters. Το ”Lonesome Day Blues” από το Love and Theft (2001) δανείζεται τον στακάτο hard-blues ρυθμό του από το Electric Muddy του προαναφερθέντος. Την τριετία 1979-1981, ο Dylan κυκλοφόρησε την επονομαζόμενη «χριστιανική τριλογία του», που αποτελείται από τα άλμπουμ Slow Train Coming, Saved και Shot of Love. Όταν ρωτήθηκε για τη μεταστροφή του, απάντησε ότι θεώρησε πως αυτοί οι στίχοι ταίριαζαν με τη gospel μουσική που είχε γράψει γι’ αυτά τα τραγούδια.
Η ψυχή της Μαύρης Μουσικής πάντα γονιμοποιούσε τη μουσική του Dylan. Ο ίδιος το αναγνώριζε, ξεπλήρωνε το χρέος του και με τη σειρά του, επηρέαζε αμφίδρομα τους Αφροαμερικανούς δημιουργούς που υιοθετούσαν πρόθυμα τα τραγούδια του σαν να ήτανε δικά τους.
O Sam Cooke συγκλονίστηκε ακούγοντας το “Blowing In The Wind” το 1963 για να γράψει το “A Change Is Gonna Come”, που θα γινόταν ο ύμνος του Κινήματος για τα Πολιτικά Δικαιώματα. Εξίσου επηρεασμένος, ο Curtis Mayfield συνέθεσε το “People Get Ready” των Impressions. Καθώς η σύνθεση τραγουδιών του Dylan εξελισσόταν προς άλλες κατευθύνσεις, πολλοί μαύροι Αμερικανοί συνέχισαν να βλέπουν τον αυξανόμενο κατάλογό του ως πηγή ρεπερτορίου για τα δικά τους άλμπουμ.
How Many Roads
To 2010, η Ace Records κυκλοφόρησε τη συλλογή How Many Roads, η οποία καλύπτει περισσότερες από δύο δεκαετίες συνθέσεων του Dylan, περιλαμβάνοντας 20 κορυφαία παραδείγματα για το πόσο καλά τα τραγούδια του έχουν διασκευαστεί/αναδιαμορφωθεί από γνωστά ονόματα της αφροαμερικανικής μουσικής.
Η Μαύρη Αμερική συνειδητοποίησε πολύ γρήγορα τις δυνατότητες των συνθέσεων του Dylan και οι έμπειροι τραγουδιστές άρχισαν να τις διασκευάζουν σχεδόν αμέσως μόλις τις κυκλοφόρησε. Ανάμεσα στους πρώτους θαυμαστές ήταν οι Staple Singers, οι οποίοι ηχογράφησαν τουλάχιστον τρία τραγούδια από το πρωτοποριακό άλμπουμ του The Freewheelin' Bob Dylan και μπορούν να ακουστούν εδώ σε μια εξαιρετική έκδοση του "Masters Of War". Όπως ειπώθηκε, ο Sam Cooke εμπνεύστηκε να γράψει το αριστούργημά του “A Change Is Gonna Come” αφού άκουσε τον Dylan να τραγουδάει το “Blowing In The Wind” στην τηλεόραση και αναρωτήθηκε γιατί κανένας μαύρος τραγουδοποιός δεν είχε σκεφτεί κάτι που να μιλούσε τόσο εύγλωττα για την ανάγκη για φυλετική ισότητα όσο η εναρκτήρια γραμμή του τραγουδιού, «Πόσους δρόμους πρέπει να περπατήσει ένας άνθρωπος πριν τον αποκαλέσουν άνθρωπο;» Αυτό το τραγούδι ακούγεται εδώ σε μια συναρπαστική ερμηνεία του 1968 από τον πρωτοπόρο soulman του Μέμφις OV Wright, έναν από τους περισσότερους από 30 μαύρους Αμερικανούς καλλιτέχνες που το ηχογράφησαν μέσα σε πέντε χρόνια από την έκδοση του Dylan.
Το σετ περιλαμβάνει μερικές από τις αγαπημένες ηχογραφήσεις των τραγουδιών του Dylan με την έγκρισή του ίδιου. Μεταξύ άλλων περιλαμβάνουν την ένδοξη a cappella αναδιαμόρφωση του “The Man In Me” (από το άλμπουμ New Morning) από τους Persuasions, το εκπληκτικό funk-up του “Mr Tambourine Man” από τους Con-Funk-Shun και την συγκινητική deep soul εκδοχή του “I Pity The Poor Immigrant” από την gospel queen Marion Williams (κομμάτι προερχόμενο από το άλμπουμ John Wesley Harding του Dylan).
Highway of Diamonds
Στις 30 Ιανουαρίου η Ace Records θα κυκλοφορήσει τη συνέχεια του How Many Roads, με τον τίτλο Highway of Diamonds – Black America Sings Bob Dylan.
Όπως συνέβη και με το How Many Roads, το Highway of Diamonds περιλαμβάνει όλη τη γκάμα των τραγουδιών του Dylan από τη δεκαετία του '60 έως τη δεκαετία του '90, συμπεριλαμβάνοντας gospel, funk, southern soul, americana, κλπ.
Η πρώτη πλευρά ξεκινά με τη θεϊκή gospel soul φωνή της Mavis Staples να απογειώνει το αντιπολεμικό “A Hard Rain’s A Gonna Fall” στην εκτέλεση των Staple Singers. Συνεχίζει άλλη μια μεγάλη ερμηνεύτρια, η Bettye Lavette που αναλαμβάνει με τη γλυκιά βραχνάδα της το “Everything Is Broken” από το άλμπουμ Oh Mercy του 1989. Η Nina Simone δυναμιτίζει με τα πιανίσματα και τη φλογερή ερμηνεία της το “Just Like Tom Thumb’s Blues” από το Highway 61 Revisited, για να κλείσει η πρώτη πλευρά με gospel-blues, με την Natalie Cole να τραγουδάει το γνωστό “Gotta Serve Somebody” – το οποίο όμως, παρεμπιπτόντως, έχει τραγουδήσει πολύ καλύτερα η Etta James.
Η δεύτερη πλευρά ξεκινά με τυπική folk-blues, με την Maxine Welldon να τραγουδάει σόλο το “It Ain’t Me Babe”, που άλλοτε τραγουδούσαν σε ντουέτο στα live ο Dylan και η Joan Baez. Ο βιρτουόζος οργανίστας Billy Preston δίνει μια περιπετειώδη soul-jazz ερμηνεία στο protest-anthem “It’s Alright Ma (I’m Only Bleeding)”, με το Hammond να παίρνει φωτιά. Ακολουθεί ο Solomon Burke, που ήταν απλώς μια από τις 4-5 κορυφαίες φωνές στην ιστορία της soul με ό,τι συνεπάγεται αυτό∙ το καταδεικνύει εκ νέου με την πληθωρική ερμηνεία του στο συγκριτικά άγνωστο “Quinn The Eskimo (The Mighty Quinn)”, από τα Basement Tapes του Dylan. Η Merry Clayton ήταν η τραγουδίστρια που έκανε κάποτε εκείνα τα απογειωτικά δεύτερα φωνητικά στο “Gimmie Shelter” των Rolling Stones. Εδώ τραγουδάει γλετζέδικα, έξω καρδιά το “Rainy Day Women # 12 & 35”, που ήταν ούτως ή άλλως ένας φόρος τιμής του Dylan στην jazz της Νέας Ορλεάνης. O ρυθμός πέφτει στο τελυεταίο κομμάτι της πλευράς. Συνδυασμός μουσικής roots με vocal jazz στο “Shelter From The Storm”, με την Cassandra Wilson σε μια ερμηνεία κλάσης.
Στην τρίτη πλευρά το κύριο βάρος πέφτει στα gospel και στην vocal jazz. Οι Brothers & Sisters Of Los Angeles στο "The Times They Are A-Changin", o ηθοποιός και ακτιβιστής Harry Belafonte με δόσεις calypso στο “Tomorrow Is A Long Time”, η σκοτεινή Sarah Vaughan στο “If Not For You”, η τρεμουλιαστή φωνή του Aaron Neville στο “Don’t Fall Apart On Me Tonight”. Συναντάμε ακόμα την πρωτοποριακή folk-blues τραγουδοποιό Odetta, που επηρέασε τα μάλα τον νεαρό Dylan, να τραγουδάει ψυχωμένα το “Baby, I’m In The Mood For” (από το LP Odeta Sings Bob Dylan στην εταιρεία RCA/Victor). Έπεται ο J P Robinson, που διασκευάζει το “George Jackson” που εξιστορήθηκε παραπάνω, σε τόνους deep soul-funk, στο ύφος του Al Green.
Η τέταρτη πλευρά εισάγεται με την πολύ υψηλή contralto φωνή του ερμηνευτή της jazz Jimmy Scott, ο οποίος αποδίδει το “When He Returns” από το άλμπουμ album Slow Train Coming. Οι Bo-Keys διατηρούν στο ύφος της americana το “I Threw It All Away” (από το άλμπουμ Nashville Skyline), φανερώνοντας τις επιρροές τους από τους Staple Singers αλλά και από τους Band. O μπλούζμαν Johnny Jenkins από τη Λουϊζιάνα παίζει σε στυλ barrel-house το “Down Along The Cove” (από το άλμπουμ John Wesley Harding)∙ υπόψη ότι το νότιο boogie στην κιθάρα στριφογυρίζει ο αδικοχαμένος Duanne Allman. Τον διαδέχεται η Lizz Wright, από τις καλές φωνές της σύγχρονης jazz, με μια καλοδουλεμένη ερμηνεία στο “Every Grain Of Sand” (και αυτό από τη «χριστιανική περίοδο» του Dylan). Το σετ κλείνει εύλογα το τραγούδι που άναψε τη σπίθα, το “Blowin’ In The Wind”, σε μια ζόρικη rhythm ‘n’ blues/doo-woop εκδοχή από τους Caravans. Οι φωνές τους ανεβαίνουν ως τα ουράνια.
