Ο Κυριάκος Σφέτσας έφυγε χθες από τη ζωή σε ηλικία 81 ετών, αφήνοντας πίσω του ένα έργο πολυσχιδές, βαθύ και ανήσυχο, που απλώθηκε από τη συμφωνική γραφή μέχρι την τζαζ, από το fusion μέχρι την ηλεκτρονική πρωτοπορία, κι από το θέατρο μέχρι τον κινηματογράφο.
Γεννημένος στην Αμφιλοχία, εξελίχθηκε σε έναν αληθινό μουσικό πολίτη του κόσμου. Από τη Λευκάδα βρέθηκε στο Παρίσι, μαθητής του Max Deutsch, με πνευματικές συγγένειες και επιρροές από μορφές όπως ο Ιάννης Ξενάκης, ο Luigi Nono και ο Henri Dutilleux. Δεν ήταν ένας δημιουργός που ακολουθούσε μονοπάτια. Προτιμούσε να τα ανοίγει.
Στην Ελλάδα, η παρουσία του υπήρξε ουσιαστική και αθόρυβα καθοριστική. Συνεργάστηκε με σπουδαίες προσωπικότητες, από τη Μαρία Κάλλας έως τον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος τον κάλεσε στην ΕΡΑ. Από το 1982 έως το 1994 υπήρξε διευθυντής του Τρίτου Προγράμματος, υπηρετώντας έναν χώρο όπου η καλλιέργεια δεν ήταν διακοσμητικό στοιχείο αλλά δημόσια αποστολή.
Από τα πιο τολμηρά σημεία της δισκογραφικής του πορείας παραμένει το Smog του 1974. Ένα σχεδόν αδιανόητο για τα ελληνικά δεδομένα έργο ηλεκτροακουστικής μουσικής, 90 λεπτών, που ισορροπούσε ανάμεσα στο αβαν-γκαρντ και το jazz fusion των '70s. Ήταν από εκείνα τα έργα που δεν ζητούν απλώς να ακουστούν, αλλά να επαναπροσδιορίσουν τι θεωρούμε μουσική.
Για πολλούς, όμως, το όνομά του συνδέθηκε ανεξίτηλα και με τον κινηματογράφο. Οι μουσικές του για ταινίες όπως Η Παραγγελιά, Το Στίγμα και Η Νύχτα με τη Σιλένα βάθαιναν τις εικόνες, τις τραυμάτιζαν, τις λύτρωναν. Στην περίπτωση της συνεργασίας του με την Κατερίνα Γώγου, η σχέση ήταν σχεδόν υπαρξιακή. Ο ίδιος είχε μιλήσει για εκείνη ως μια αποκαλυπτική φιγούρα, γεμάτη αγάπη, ένταση και αλήθεια. Έβλεπε στην ποίησή της αναρχία, δικαιοσύνη, κάλεσμα για αγώνα και μη υποταγή. Δεν είναι τυχαίο ότι η μουσική του γι’ αυτήν γράφτηκε "φλογισμένα".
Ο Σφέτσας δεν έμοιαζε με άνθρωπο που κυνηγούσε τη δημοσιότητα. Ανήκε σε μια άλλη γενιά δημιουργών, όπου το έργο προπορευόταν του θορύβου. Κι ίσως γι’ αυτό σήμερα η απουσία του ακούγεται πιο βαριά. Γιατί χάνεται μια σπάνια μορφή πνευματικής συνέπειας.
Κάποτε είχε πει πως η μουσική τον άφησε ανεπηρέαστο από τη μανία της πολυτέλειας και του χρήματος, πως του αποκάλυψε τη σιωπή και το ατελεύτητο, πως τον βοήθησε να χαίρεται το μεγαλείο του ανθρώπου αλλά και να μελετά τον θάνατο.
Τώρα που έφυγε, μένει η σιωπή που τόσο καλά γνώριζε. Και μέσα της, οι ήχοι του συνεχίζουν να κινούνται.
