Μια "ανώνυμη" neo-soul τραγουδίστρια με 2,6 εκατ. μηνιαίους ακροατές, τρία κομμάτια στο Viral 50 USA και μηδέν ίχνη ζωής εκτός πλατφόρμας: η Sienna Rose είναι το νέο case study του streaming, εκεί δηλαδή όπου η φωνή μοιάζει ανθρώπινη αλλά αυτό το ρημάδι το βιογραφικό της παραμένει κενό. Με το Deezer να δηλώνει ότι έχει εντοπίσει και επισημάνει ως AI μεγάλο μέρος του καταλόγου της, το ερώτημα δεν είναι πια «είναι αληθινή;», αλλά πόσο "αληθινό" χρειάζεται να είναι κάτι για να το αγαπήσουμε ή έστω να το αφήσουμε να μας συνοδεύει σαν soundtrack στο καθημερινό μας scrolling.
Στο Spotify, η Sienna Rose πλασάρεται σαν ένα κοκτέιλ "κομψής κλασικής soul" με "με δόσεις μοντέρνου R&B", σαν να βγαίνει δηλαδή όλο το ανθρώπινο συναίσθημα σε μια περιγραφή προϊόντος, λες και αγοράζεις κρέμα προσώπου. Και κάπου εκεί, μας πετάνε και το κερασάκι: "ανώνυμη neo-soul τραγουδίστρια". Γιατί, προφανώς, στην εποχή της υπερέκθεσης, το να μην υπάρχεις πουθενά ίσως να είναι το πιο δυνατό branding. Οι fans το πήραν χαμπάρι (όχι πως ήταν δύσκολο), κι αυτό κάνει τα 2,6 εκατομμύρια μηνιαίων ακροατών να ακούγονται ακόμη πιο εξωφρενικά: ένας άνθρωπος-φάντασμα με νούμερα pop σταρ. Και για να δέσει η συνταγή, κατάφερε να χώσει τρία tracks "Into the Blue", "Safe With You", "Where Your Warmth Begins" στο Viral 50 των ΗΠΑ μέσα στον ίδιο μήνα. Γιατί όταν κάτι είναι "viral", δεν είναι απαραίτητο να είναι και αληθινό. Και σαν να μην έφτανε αυτό, η όλη κουβέντα για το αν είναι "κανονική" καλλιτέχνις σιγοβράζει εδώ και έναν χρόνο, μέχρι που ξαναπήρε φωτιά όταν η Selena Gomez ανέβασε Instagram carousel από τις Χρυσές Σφαίρες με soundtrack το "Where Your Warmth Begins" και μετά το έβγαλε. Γιατί έτσι λειτουργεί ο σύγχρονος πολιτισμός: ένα story σε ανεβάζει, ένα edit σε εξαφανίζει, κι εμείς μένουμε να κοιτάμε το κενό και να λέμε «μήπως ήταν ΑΙ;».
Η περίπτωση της Sienna Rose είναι το τέλειο "μαύρο κουτί" της εποχής: ακούς κάτι που μοιάζει με soul, αλλά πίσω από τη φωνή δεν βρίσκεις άνθρωπο, μόνο μια πλατφόρμα, ένα άγνωστο προφίλ και μια παραγωγική ταχύτητα που ούτε ο Prince δεν είχει στα πιο μανιακά του χρόνια. Κι εδώ ακριβώς αρχίζουν τα προβλήματα. Και τα θεωρητικά και τα πρακτικά, τα βρώμικα, με πολλά λεφτά, ισχύ και πολιτισμικό δηλητήριο.
Το πρόβλημα της ταυτότητας
Η "ανωνυμία" στην τέχνη είναι παλιά υπόθεση (Residents, Banksy, Burial, Daft Punk), αλλά εκεί έχεις ένα σώμα πίσω από τη μάσκα. Στη Sienna Rose, το κενό δεν είναι αισθητική επιλογή, αντιθέτως μοιάζει με τεχνική προϋπόθεση. Η απουσία social, live υλικού, συνεντεύξεων, ακόμη και στοιχειώδους βιογραφικού, μετατρέπει το "μυστήριο" σε υποψία και την υποψία σε δομικό ερώτημα για το τι ακριβώς καταναλώνουμε σήμερα. Και όταν μια πλατφόρμα όπως το Deezer λέει ότι "πολλά άλμπουμ και τραγούδια" της ανιχνεύονται ή επισημαίνονται ως AI, τότε η ανωνυμία παύει να είναι ρομαντισμός και γίνεται καθαρή παραπλάνηση.
Το streaming μετράει νούμερα, όμως, όχι προθέσεις. Η υπόθεση δείχνει πόσο εύκολα μια "καλλιτεχνική οντότητα" μπορεί να χτίσει κύρος με playlists, viral loops και αλγοριθμική τριβή. Το αποτέλεσμα είναι μια σύγχρονη διαστρέβλωση της καλλιτεχνικής αλήθειας: ο ακροατής νομίζει ότι ακολουθεί έναν δημιουργό, αλλά μπορεί και να ακολουθεί έναν μηχανισμό παραγωγής περιεχομένου, φτιαγμένο για να ταιριάζει στις φόρμες της πλατφόρμας.
Κι εδώ φτάνουμε σε ένα σκληρό σημείο της σημερινής μουσικής βιομηχανίας: δεν μιλάμε για “οπαδούς που παρασύρονται”. Μιλάμε για δομική αδυναμία του κοινού να αναγνωρίσει τι είναι τι. Έρευνα της Ipsos για το Deezer που αναπαράχθηκε ευρέως δείχνει ότι 97% του κοινού δυσκολεύεται να ξεχωρίσει πλήρως την AI-generated μουσική από την ανθρώπινη, ενώ ταυτόχρονα υπάρχει ισχυρή απαίτηση για σήμανση/διαφάνεια και δυνατότητα φιλτραρίσματος. Δηλαδή, αν δεν ξεχωρίζεις, δεν μπορείς να επιλέξεις. Και αν δεν μπορείς να επιλέξεις, η "συναίνεση" σου είναι διακοσμητική.
Τα ποσοστά της έρευνας δεν είναι απλώς "ενδιαφέροντα", είναι σημαντικά γιατί δείχνουν πώς καταρρέει η εμπιστοσύνη:
• Το 73% στηρίζουν την υποχρεωτική γνωστοποίηση όταν προτείνονται AI tracks. Αυτό σημαίνει: "μην το κρύβεις πίσω από τον αλγόριθμο". Ο κόσμος δεν λέει "απαγορεύστε το". Λέει "πείτε μου τι είναι".
• 45% ζητούν εργαλεία φιλτραρίσματος. Δηλαδή όχι απλώς ταμπελάκι, αλλά δυνατότητα να φτιάξεις τον δικό σου "κανόνα" ακρόασης: να το αποφεύγεις, να το περιορίζεις, να το επιτρέπεις μόνο σε συγκεκριμένα contexts.
• 40% δηλώνουν ότι θα κάνουν skip σε AI τραγούδια εξ’ αρχής. Κι έτσι εδώ δεν μιλάμε για τεχνοφοβία, μιλάμε για μια ηθική και συναισθηματική προτίμηση: "θέλω άνθρωπο πίσω από την μουσική που ακούω". Είναι η ανάγκη να ξέρεις ότι κάποιος πλήρωσε ένα τίμημα για τον ήχο που ακούς, χρόνο, σώμα, αποτυχίες, όχι μόνο compute.
• 71% νιώθουν έκπληξη που δεν μπορούν να ξεχωρίσουν το ανθρώπινο από το συνθετικό. Αυτό είναι σημαντικό γιατί ενώ η αγορά είχε υποσχεθεί "μην ανησυχείς, θα το καταλαβαίνεις", οι ίδιοι οι ακροατές συνειδητοποιούν ότι το αυτί τους δεν είναι ανιχνευτής ψεύδους. Άρα το βάρος μεταφέρεται αλλού: στην πλατφόρμα, στη σήμανση, στους κανόνες.
Όταν μια πλατφόρμα, λοιπόν, φιλοξενεί, προτείνει, σπρώχνει σε Viral charts, έχει ρόλο επιμελητή. Όμως θέλει να κρατάει μόνο το προνόμιο (engagement) και όχι την ευθύνη (έλεγχος/διαφάνεια). Το Deezer λέει ότι ανιχνεύει και επισημαίνει το AI περιεχόμενο. Άλλοι πλατφόρμες παίζουν σε πιο γκρίζες περιοχές. Και στο μεταξύ, το οικοσύστημα γεμίζει "καλλιτέχνες" που είναι μάλλον προϊόντα.
Το πρόβλημα της πολιτισμικής κλοπής και η neo-soul ως dataset
Η neo-soul είναι ιστορία, σώμα, εμπειρία, κοινότητες, τραύμα, ρυθμός που έρχεται από συγκεκριμένα κοινωνικά συμφραζόμενα. Όταν μια AI οντότητα παράγει "elegance of classic soul + vulnerability of modern R&B" ως περιγραφή προϊόντος, αυτό μυρίζει σαν marketing copy πάνω σε πολιτισμικό κεφάλαιο που δεν της ανήκει. Δεν είναι ότι "η μηχανή δεν έχει δικαίωμα να εμπνέεται" είναι ότι η μηχανή (ή όσοι την τρέχουν) μπορεί να απορροφά αισθητικές και να τις ξαναπουλά χωρίς να επιστρέφει τίποτα εκεί απ’ όπου τις πήρε.
Επίσης, ο ακροατής μπαίνει στη μουσική με μια απλή, σχεδόν παιδική συμφωνία: "κάποιος εκεί έξω είπε κάτι και εγώ το ακούω". Αν αυτό γίνεται "κάτι εκεί έξω παρήγαγε κάτι και εγώ απλώς το καταναλώνω", χαλάει μια βασική σχέση. Η μουσική δεν είναι μόνο διασκέδαση. Είναι δεσμός. Και ο δεσμός θέλει πρόσωπο, ακόμη κι αν είναι κρυμμένο.
Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν θα υπάρξει μία ενιαία απάντηση. Ήδη βλέπουμε πλατφόρμες να τραβούν γραμμή: το Bandcamp ανακοίνωσε ότι απαγορεύει μουσική και ήχο που είναι “ολόκληρος ή σε ουσιώδη βαθμό” φτιαγμένη με generative AI, ενθαρρύνει τις αναφορές και κρατάει το βασικό αφήγημα "keeping it human".
Αυτό σημαίνει ένα μέλλον με δύο παράλληλους κόσμους: πλατφόρμες “υπεραγορές” (όπου όλα επιτρέπονται αρκεί να αποδίδουν) και πλατφόρμες “κοινότητες” (όπου η προέλευση έχει αξία).
Και κάπως έτσι, φτάνουμε στο σημείο που η μουσική, αυτό η παλιά και μαγική τέχνη, που κάποτε μύριζε πάθος, άγχος, λάθος νότες και «δεν θα βγει ποτέ αυτό το κομμάτι» γίνεται υπηρεσία φόντου. Ένα ακόμη layer στο wallpaper της προσοχής μας. Και η Sienna Rose είναι απλά μια δοκιμαστική έκδοση του μέλλοντος: μια φωνή χωρίς στόμα, μια καριέρα χωρίς σώμα, μια επιτυχία χωρίς ιστορία. Κι εμείς; Εμείς θα κάνουμε αυτό που κάνουμε πάντα όταν κάτι μας ξεπερνά: θα ζητήσουμε ένα μικρό ταμπελάκι (“AI-generated”), θα πατήσουμε ένα φίλτρο (“hide synthetic”), θα νιώσουμε για πέντε λεπτά ότι πήραμε πίσω τον έλεγχο και μετά θα αφήσουμε το autoplay να μας ναρκώσει εκ νέου, γιατί έχουμε δουλειές και deadlines ρε φίλε, μαζί και ένα μικρό, καθημερινό υπαρξιακό κενό για να καλύψουμε.
Οπότε ναι: ίσως να μην έχει πολλή σημασία αν είναι "αληθινή". Ίσως να έχει περισσότερη σημασία ότι μάθαμε να ακούμε χωρίς να ρωτάμε ποιος μιλάει. Κι αν η soul ήταν κάποτε η τέχνη του να σπας λίγο από μέσα σου για να βγει η φωνή σου, τώρα αρκεί να σπάσει λίγο το engagement rate για να βγει το επόμενο "Where Your Warmth Begins".
