Ένα folk-pop σουξέ... «λίγο» πειραγμένο από AI, έφαγε πόρτα από το επίσημο σουηδικό chart. Το κομμάτι που άναψε τη φωτιά λέγεται "I Know, You’re Not Mine" ("Jag vet, du är inte min") και πιστώνεται σε έναν virtual καλλιτέχνη, τον Jacub. Οι άνθρωποι πίσω από το project φυσικά σπεύδουν να διευκρινίσουν ότι το AI είναι «απλώς εργαλείο» στη δημιουργική διαδικασία τους, όπως λέμε «είναι απλώς ένα ποτηράκι» και μετά ξυπνάς με μπλουζ.
Το τραγούδι μάζεψε εκατομμύρια streams παγκοσμίως και ανέβηκε στην κορυφή των σουηδικών rankings του Spotify. Αλλά η Sverigetopplistan, το επίσημο chart της Σουηδίας που καταρτίζει η IFPI Sweden, το έκρινε πλέον μη επιλέξιμο. Εκπρόσωπος της IFPI Sweden επιβεβαίωσε ότι το κομμάτι αποκλείστηκε: «Μπορεί να εμφανίζεται στα charts του Spotify, αλλά με τους τωρινούς κανόνες δεν πληροί τις προϋποθέσεις για το επίσημο chart».
Το ωραίο είναι ότι το τραγούδι δεν είναι «100% AI». Είναι από αυτά τα υβριδικά: δηλαδή ένας άνθρωπος στο τιμόνι, κι μια AI μηχανή με το πόδι στο γκάζι, όπως και το πρόσφατα «κομμένο» "I Run" των HAVEN. Ο CEO της IFPI Sweden, Ludvig Werner, το έθεσε απλά (δηλαδή όσο απλά γίνεται σε έναν κόσμο που θέλει να ξεπλένει τα πάντα): «Αν ένα τραγούδι είναι κυρίως AI-generated, δεν έχει δικαίωμα να βρίσκεται στη λίστα κορυφής».
Μιλάμε για ένα ακουστικό folk-pop τραγούδι με κιθάρα, και το προφίλ του «καλλιτέχνη» δείχνει έναν γενειοφόρο τύπο, γιατί, όπως και να το κάνουμε, η αυθεντικότητα χρειάζεται γένια και μια stock φωτογραφία. Από την κυκλοφορία του, ξεπέρασε τα πέντε εκατομμύρια streams παγκοσμίως, με 200.000 plays στη Σουηδία. Η IFPI Sweden λέει ότι κινήθηκε αφού ερευνητικός δημοσιογράφος αποκάλυψε πως το κομμάτι είχε δηλωθεί σε δανέζικο music publisher με όνομα Stellar. Και δύο από τους credited δικαιούχους φέρονται να δουλεύουν στο AI department της Stellar. Δηλαδή όχι απλώς «εργαλείο», εργαλείο με τμήμα, γραφείο, πρόγραμμα, και οργανόγραμμα.
Κάπου εδώ σκάει το μεγάλο ερώτημα: αν τα AI-generated έργα δεν δικαιούνται chart, τι κάνουμε με τα «μερικώς AI-generated»; Πού τραβάς γραμμή όταν η δημιουργία είναι μισή ανθρώπινη χειρονομία και μισή υπολογιστική στατιστική;
Η Stellar επιβεβαίωσε ότι «η φωνή του Jacub και μέρη της μουσικής δημιουργούνται με τη βοήθεια AI ως εργαλείο» στο creative process. Και πρόσθεσε πως δεν είναι tech/AI εταιρεία, αλλά μουσική εταιρεία από δημιουργικούς επαγγελματίες, με το AI απλώς μέρος της εργαλειοθήκης τους. Σε ανακοίνωσή της, είπε επίσης ότι «η δημιουργία καθοδηγήθηκε από ένα σαφές καλλιτεχνικό όραμα». (Το "σαφές όραμα" είναι η αγαπημένη φράση όσων θέλουν να φαίνονται ρομαντικοί ενώ τρέχουν pipeline.)
Και μένει το άλλο, ακόμα πιο ενοχλητικό: η έλλειψη καθαρής σήμανσης για AI περιεχόμενο. Με τόσες επαναλαμβανόμενες «επιτυχίες» που ακουμπάνε AI, πόσο θα άντεχαν τα νούμερα αν το κοινό ήξερε εξαρχής τι ακούει; Θα έκανε τόσο “hit” αν ήταν φανερό ότι είναι, έστω και μερικώς, προϊόν μηχανής; Ή μήπως το μυστικό συστατικό δεν είναι η μελωδία αλλά η αμφισημία; Επίσης, τι γίνεται αν σαμπλάρει κάποιος ένα ΑΙ τραγούδι;
Ένα μεγάλο θέμα που ακόμα δεν έχει βγει στην επιφάνεια
Αν ένας τρίτος σαμπλάρει ένα "AI τραγούδι", ο τελικός λόγος δεν ανήκει στο AI (ούτε στο «προφίλ με το γενάκι»). Ανήκει σε όποιον κατέχει τα δικαιώματα που ισχύουν νομικά για το συγκεκριμένο ηχογράφημα / σύνθεση. Το πρόβλημα είναι ότι στα AI projects τα δικαιώματα μοιάζουν συχνά με πολυκατοικία χωρίς διαχειριστή: όλοι βάζουν το όνομά τους στο κουδούνι, αλλά κανείς δεν παραδέχεταιότι πρέπει να πληρώνει κοινόχρηστα.
Οπότε, τι σαμπλάρεις ακριβώς;
Στο sampling υπάρχουν συνήθως δύο άδειες που πρέπει να καθαρίσεις:
Master (ηχογράφηση)
Αν χρησιμοποιείς το ίδιο το audio (ένα κομμάτι από το track), χρειάζεσαι άδεια από τον κάτοχο του master (label/παραγωγός/εταιρεία).
Composition/Publishing (σύνθεση)
Αν το sample «κουβαλά» αναγνωρίσιμη μελωδία/αρμονία/στίχο, χρειάζεσαι άδεια και από τους εκδότες/συνθέτες.
Ακόμα κι αν το κομμάτι είναι "AI-assisted", το master συνήθως ανήκει σε άνθρωπο/εταιρεία (publisher/label). Άρα, εκεί χτυπάς την πόρτα.
Πού μπλέκει το AI (και γιατί γίνεται βούρκος)
Υπάρχουν 3 σενάρια:
Ι. AI ως εργαλείο, άνθρωποι ως δημιουργοί (το συνηθέστερο). Εδώ, υπάρχουν credited συνθέτες/παραγωγοί/εταιρεία. Ο τρίτος που σαμπλάρει ζητά κανονικά clearance από αυτούς. Ο “τελικός λόγος” είναι στον κάτοχο του master και στον κάτοχο του publishing.
ΙΙ. "Κυρίως AI-generated" και ασαφής αλυσίδα δικαιωμάτων. Κάποιοι ισχυρίζονται ότι δεν υπάρχει ανθρώπινη δημιουργία άρα δεν υπάρχει/ή είναι αμφισβητήσιμη η προστασία της σύνθεσης. Αλλά το master παραμένει αντικείμενο δικαιωμάτων ως ηχογράφηση (στις περισσότερες πρακτικές περιπτώσεις). Άρα πάλι: ο κάτοχος του master μπορεί να σε σταματήσει, ανεξαρτήτως φιλοσοφίας.
ΙΙΙ. Το "AI τραγούδι" περιέχει μη αδειοδοτημένα "δάνεια" από τρίτους (π.χ. training/μίμηση/ηχητική ομοιότητα). Τότε ο sampler μπορεί να βρεθεί να καθαρίζει όχι μόνο το AI track, αλλά και «φαντάσματα» άλλων δικαιούχων που θα εμφανιστούν αργότερα. Στη πράξη αυτό είναι το πιο τοξικό σενάριο: νομικά ρίσκα που δεν φαίνονται στην πρώτη ακρόαση.
Άρα ποιος έχει τον τελικό λόγο;
Νομικά και πρακτικά: ο/οι δικαιούχοι που μπορούν να πουν “ναι/όχι” στην άδεια: master owner και publisher(s).
Συμβατικά: ό,τι γράφει το συμβόλαιο/metadata/registration (ISRC για master, ISWC/PRO registrations για composition).
Στο επίπεδο της πλατφόρμας: αν δεν είναι καθαρό, συχνά «αποφασίζει» και η πλατφόρμα/διανομέας με takedown ή με monetization claims. Δηλαδή: ο τελικός λόγος μπορεί να είναι… ένας αλγόριθμος επιβολής, όχι ένας δικαστής.
Τι μάς δείχνει η ωμή πραγματικότητα για όποιον θέλει να σαμπλάρει ένα ΑΙ κομμάτι: Αν δεν μπορείς να βρεις καθαρά στοιχεία ποιος κατέχει τι, το sample είναι σαν να αγοράζεις βινύλιο χωρίς ετικέτα από ένα υπόγειο: ρομαντικό, αλλά μπορεί να είναι κλεμμένο και να στο πάρουν από τα χέρια.
