Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι μουσικοί και οι συγγραφείς ανήκουν στην ίδια περίπου "φυλή". Για καλλιτέχνες που χρησιμοποιούν την γλώσσα για να ανασύρουν και να εκφράσουν το συναίσθημα, η δημιουργία τραγουδιών και μουσικής απέχει μόνο ελάχιστα από τη συγγραφή ποιημάτων, ιστοριών και απομνημονευμάτων. Παρακάτω συγκεντρώσαμε μερικά από τα αγαπημένα μας βιβλία που έχουν γράψει μουσικοί.
Αυτοβιογραφίες, συλλογές ποιημάτων, διηγήματα, κοινωνικές και ιστορικές αναλύσεις, φωτογραφικά λευκώματα, ιστορίες φαντασίας, είναι όλα εδώ δια χειρός μουσικών και καλλιτεχνών που με άλλη ιδιότητα τους γνωρίσαμε, αλλά για δες εδώ, γιατί έτσι εξηγούνται κι άλλα.
Brian Eno, Bette Adriaanse – What Art Does: An Unfinished Theory
11,5 επί 16,5 εκατοστά, μόλις 122 σελίδες, με εξώφυλλο σε φωτεινό λευκό και απαλό ροζ που θυμίζει φλαμίνγκο, το βιβλίο του Brian Eno και της Bette Adriaanse, What Art Does σε καλεί με μια χαλαρή διάθεση του τύπου, ακόμη κι αν από κάτω διαβάζεις τον υπότιτλο An Unfinished Theory. Μια γρήγορη ματιά στο εσωτερικό του είναι ακόμη πιο φιλόξενη. Τα σχέδια της Bette A., παραπλανητικά αφελή -σχεδόν θα μπορούσες να τα ζωγραφίσεις κι εσύ- ξεπερνούν τα απλά γραμμικά σκίτσα και ξεχειλίζουν από παιδική φαντασία. Tυπογραφία παιχνιδιάρικη, αλλάζει μέγεθος, χρώμα, γραμματοσειρά, αλλού ξεθωριάζει. O Eno Βρετανός μουσικός, παραγωγός, καλλιτέχνης και ακτιβιστής, ενώ η Adriaanse oλλανδή καλλιτέχνις, μυθιστοριογράφος και καθηγήτρια καλών τεχνών και φυσικά κι αυτό το βιβλίο για την τέχνη είναι το ίδιο έργο τέχνης. Και τι είναι τέχνη; Εκεί έρχεται η αφοριστική γραφή του βιβλίου: κάθε πρόταση είναι ένα αγκαθωτό επιχείρημα μεταμφιεσμένο σε αδιαμφισβήτητη αλήθεια. Πιάνεις τον εαυτό σου να γνέφει καταφατικά σελίδα με τη σελίδα. Ένα βιβλίο γεμάτο παραδείγματα που κυμαίνονται από το twerking και τις cocktails, μέχρι τις ταφόπλακες και το DJing. Το βιβλίο είναι σύντομο. Eno Adriaanse γράφουν «Ως καλλιτέχνες δεν το ολοκληρώνουμε: το ξεκινάμε.
Ένα βιβλίο που με τον δικό του διακριτικό τρόπο, «σκοτώνει φασίστες». Προτείνει να διαβάσεις συγγραφείς όπως ο Cory Doctorow, η Bell hooks, ο David Graeber, η Audre Lorde, ο Yanis Varoufakis και άλλους επαναστατικούς στοχαστές και αφήνει τις δύο τελευταίες σελίδες του βιβλίου για τις δικές σου σημειώσεις, ώστε να ολοκληρώσεις τη θεωρία.
Danni Bland, Greg Dulli – I Apologize in Advance for the Awful Things I’m Gonna Do
Το I Apologize in Advance for the Awful Things I’m Gonna Do είναι μια 120σέλιδη, έγχρωμη συλλογή από χαϊκού του Danny Bland και φωτογραφίες του Greg Dulli (βλέπε ή καλύτερα άκου The Afghan Whigs και The Twilight Singers), με την ξεχωριστή καλλιγραφία της Exene Cervenka (συνιδρύτριας του συγκροτήματος X). Bαθιά προσωπικά χαϊκού, αστεία, σοβαρά, οδυνηρά, ατρόμητα, άλλοτε σοκαριστικά κι άλλοτε τρυφερά αμφισβητούν διαρκώς πεποιθήσεις και στάσεις, προσωπικές και κοινωνικές. Ο Greg αναφέρει «Όπως οι κλασικοί τραγουδιστές των μπλουζ, ο Danny καταφέρνει να χρησιμοποιεί μια περιορισμένη φόρμα για να εκφράσει το απεριόριστο». Και ο Danny για τον Greg: «Οι φωτογραφίες του Greg Dulli σε μεταφέρουν κάπου αλλού. Σε μέρη όπου το σκοτεινό και το θολό συνυπάρχουν με τη χαρά και την ευθυμία, ίσως ακόμη και χορεύουν αργά μαζί». Το I Apologize in Advance for the Awful Things I’m Gonna Do γεννήθηκε από έργα που ο Bland είχε δημοσιεύσει στη σελίδα του στο Facebook και παρουσιάζονται εδώ μαζί με τις φωτογραφίες του Dulli, μερικές από τις οποίες είχαν εμφανιστεί στον προσωπικό του λογαριασμό στο Instagram. Αποτυπώνοντας αυτά τα στοιχεία σε έντυπη μορφή, το βιβλίο τα διασώζει από το να χαθούν μέσα στη συνεχή ροή των διαδικτυακών feeds. Συνδυάζοντας το βέβηλο με το βαθυστόχαστο, το ασεβές με το συγκινητικό, το ξεκαρδιστικό με το όμορφο, το I Apologize in Advance for the Awful Things I’m Gonna Do λειτουργεί ως ένα υβριδικό έργο τέχνης ή ως ένα συμπληρωματικό φυσικό αντικείμενο αυτών των ψηφιακών πηγών. Να θυμίσουμε ότι ο Danny Bland είναι συγγραφέας του μυθιστορήματος In Case We Die (2013, Fantagraphics Books), καθώς και επί χρόνια μουσικός και tour manager. Με τον Greg Dulli είναι παλιοί φίλοι και νέοι συνεργάτες.
Tom Waits, Michael O’ Brien – Hard Ground
Ο Michael O’Brien, το 1975, βγήκε μια μέρα από το αυτοκίνητό του και αναζήτησε έναν άντρα ονόματι John Madden, που ζούσε κάτω από μια γέφυρα. Η πρώτη τους επαφή εξελίχθηκε σε φιλία, την οποία ο O’Brien κατέγραψε για την Miami News, όπου ξεκίνησε την καριέρα του ως φωτορεπόρτερ. Τα φωτογραφικά του δοκίμια μετέφεραν ενσυναίσθηση για τους άστεγους και τους κοινωνικά αποκλεισμένους και τιμήθηκαν με δύο βραβεία δημοσιογραφίας Robert F. Kennedy. Το 2006, ο O’Brien επανήλθε στο ζήτημα της αστεγίας και διαπίστωσε ότι το πρόβλημα είχε διογκωθεί εκθετικά από τη δεκαετία του 1970, με έως και 3,5 εκατομμύρια ενήλικες και παιδιά στην Αμερική να βιώνουν την αστεγία κάποια στιγμή μέσα σε έναν δεδομένο χρόνο. Στο Hard Ground, ο O’Brien συνεργάζεται με τον διάσημο τραγουδοποιό Tom Waits, τον οποίο οι New York Times χαρακτήρισαν “ποιητή των απόκληρων”, και μαζί δημιουργούν ένα πορτρέτο της αστεγίας που μας ωθεί να κοιτάξουμε στα μάτια τους ανθρώπους που ζουν “πάνω στο σκληρό έδαφος” και να αναγνωρίσουμε την κοινή μας ανθρώπινη φύση. Για τον Waits, που εδώ και δεκαετίες γράφει για ανθρώπους του περιθωρίου, αυτό αποτελεί ένα οικείο θέμα. Συνδυάζοντας τα σημαντικά τους ταλέντα στη φωτογραφία και την ποίηση, ο O’Brien και ο Waits δημιούργησαν ένα έργο στο πνεύμα του Let Us Now Praise Famous Men, όπου το κείμενο του James Agee και οι φωτογραφίες του Walker Evans λειτουργούσαν ως “ισότιμα, αμοιβαία ανεξάρτητα και πλήρως συνεργατικά” στοιχεία. Αφήνοντας τις λέξεις και τις εικόνες να επικοινωνούν με τους δικούς τους όρους, αντί να λειτουργούν απλώς ως εικονογράφηση το ένα του άλλου, το “Hard Ground” υπερβαίνει το ντοκουμέντο και παρουσιάζει ανεξάρτητες, αλλά βαθιά συμπληρωματικές οπτικές πάνω στις δοκιμασίες της αστεγίας και στην ανθεκτικότητα των ανθρώπων που επιβιώνουν στους δρόμους.
Genesis P-Orridge – Coumplete Poems: 1960’s & 70’s
Το Genesis P-Orridge, το μυαλό και η φωνή πίσω από τα Psychic TV, Throbbing Gristle και COUM Transmissions, ξεκίνησε το καλλιτεχνικό του ταξίδι τη δεκαετία του 1960 γράφοντας ποίηση. Η Heartworm Press παρουσιάζει με υπερηφάνεια εκατοντάδες ποιήματα αυτού του θρυλικού και επιδραστικού πρωτοπόρου, τα οποία δεν είχαν ποτέ ξαναδημοσιευθεί ή παρουσιαστεί στο κοινό. Η συλλογή αυτή συστήνει το Genesis ως έναν στοχαστικό καινοτόμο και έναν ασεβή προβοκάτορα, μέσα από περισσότερες από δύο δεκαετίες ποίησης, από την beat έως την concrete poetry, και αποτυπώνει την εξέλιξη της ταυτότητάς του: το βιβλίο ξεκινά με το δοσμένο όνομα Neil Megson και σταδιακά μεταμορφώνεται στην αινιγματική μορφή του Genesis P-Orridge.
Δεν πρόκειται απλώς για μια ποιητική ανθολογία· αποτελεί επίσης ντοκουμέντο της βρετανικής underground αντικουλτούρας των δεκαετιών του ’60 και ’70. Οι επιρροές από τον William S. Burroughs, τον Allen Ginsberg, το κίνημα dada, τον αποκρυφισμό και την avant-garde τέχνη διαπερνούν τα ποιήματα, τα οποία συχνά κινούνται ανάμεσα στην εξομολόγηση, την πρόκληση και τη μυστικιστική αναζήτηση. Το ύφος αλλάζει διαρκώς: άλλοτε είναι ωμό και πολιτικό, άλλοτε υπαρξιακό, άλλοτε σχεδόν τελετουργικό. Η έκδοση περιλαμβάνει επίσης περίπου 50 εικόνες και αρχειακό υλικό, καθώς και εισαγωγή από τον φίλο και συνεργάτη Wesley Eisold. Σε αρκετές εκδόσεις αναφέρεται ότι το βιβλίο ξεπερνά τις 200 σελίδες και λειτουργεί περισσότερο ως καλλιτεχνικό artefact παρά ως συμβατική ποιητική συλλογή. Για όσους ενδιαφέρονται για τη βιομηχανική μουσική, την performance art, την queer καλλιτεχνική έκφραση και τη λογοτεχνία της αντικουλτούρας, το Coumplete Poems προσφέρει ίσως την πιο άμεση πρόσβαση στον εσωτερικό κόσμο του Genesis P-Orridge πριν ακόμη διαμορφωθεί πλήρως ο μύθος γύρω από το όνομά του.
Pete Townshend – Horse’s Neck
Το Horse’s Neck αποτελεί μια ιδιαίτερη συλλογή διηγημάτων του Pete Townshend, γνωστού κυρίως ως κιθαρίστα και βασικού δημιουργού των The Who. Το βιβλίο εκδόθηκε το 1985 και περιλαμβάνει δεκατρείς ιστορίες γραμμένες σε μια περίοδο έντονων προσωπικών και καλλιτεχνικών αναζητήσεων του Townshend. Αν και πρόκειται για έργο μυθοπλασίας, πολλά από τα κείμενα περιλαμβάνουν έντονα αυτοβιογραφικά στοιχεία και αντικατοπτρίζουν τις εμπειρίες, τις εμμονές και τις εσωτερικές συγκρούσεις του συγγραφέα. Οι ιστορίες κινούνται ανάμεσα στον ρεαλισμό και στην ονειρική, σχεδόν ποιητική αφήγηση. Θέματα όπως η φήμη, η μοναξιά, οι εξαρτήσεις, η πνευματικότητα, η σεξουαλικότητα, η παιδική ηλικία και η αναζήτηση της ομορφιάς και της ταυτότητας διατρέχουν ολόκληρο το βιβλίο. Ο ίδιος ο Townshend είχε δηλώσει ότι το έργο δεν γράφτηκε για να λειτουργήσει ως αυτοβιογραφία, αλλά ως εξερεύνηση της ανθρώπινης ευαλωτότητας και της ανάγκης για νόημα. Σε αρκετά σημεία θυμίζει τις rock operas του Townshend, όπως τις Tommy και Quadrophenia, καθώς συνδυάζει εσωτερικούς μονολόγους, συμβολισμούς και ψυχολογική ένταση. Το μοτίβο του αλόγου εμφανίζεται συχνά ως σύμβολο ελευθερίας, δύναμης αλλά και ανεξέλεγκτου ενστίκτου, δίνοντας στο βιβλίο έναν υπόγειο συναισθηματικό πυρήνα. Το “Horse’s Neck” θεωρείται ένα από τα πιο προσωπικά και λογοτεχνικά έργα του Pete Townshend και αποκαλύπτει μια πλευρά του πέρα από τη μουσική: εκείνη ενός ανήσυχου συγγραφέα που χρησιμοποιεί τη λογοτεχνία για να εξερευνήσει τις σκοτεινές και εύθραυστες περιοχές της ανθρώπινης εμπειρίας.
