Ο Mark Sandman έφυγε από τη ζωή στις 3 Ιουλίου 1999. Έπαιζε ζωντανά, βρισκόταν στη σκηνή, στο απόγειο της δημιουργικότητάς του, με το πιο φιλόδοξο άλμπουμ της καριέρας του να έχει μόλις ολοκληρωθεί. Το συγκρότημά του, οι Morphine είχαν υπογράψει συμβόλαιο με μια μεγάλη δισκογραφική εταιρεία και, παρότι δεν ήταν ένα οικείο όνομα, είχαν αποκτήσει ένα αφοσιωμένο κοινό που γέμιζε μεγάλα κλαμπ και θέατρα σε όλο τον κόσμο.
Οι Morphine έδρασαν στη δεκαετία του '90, όμως ο ήχος τους δεν θυμίζει σε τίποτα εκείνη τη δεκαετία. Το όφειλαν κυρίως στη σύνθεσή τους, μια τουλάχιστον αξιοπερίεργη επιλογή για την εποχή: πρώτα απ‘ όλα, οι Morphine ήταν μια ροκ μπάντα χωρίς κιθάρες∙ αποτελούνταν από το βαρύτονο σαξόφωνο του Dana Colley, τα ντραμς του Billy Conway και το αυτοσχέδιο δίχορδο slide μπάσο του Sandman, δημιουργώντας αυτό που ο τελευταίος αποκαλούσε «low rock». Ο επικεφαλής της δισκογραφικής εταιρείας τους, της Rykodisc, έλεγε ότι θα έπρεπε να θυμούνται τον Mark Sandman περισσότερο ως έναν Jack Kerouac παρά ως έναν Kurt Cobain.
Αυτό που έκανε τους Morphine κάτι παραπάνω από μια καινοτομία ήταν η έφεση του του Sandman στη σύνθεση τραγουδιών, η οποία συνδύαζε θραύσματα μπλουζ, φανκ, τζαζ, ροκ και μπητ ποίησης, καθώς και η αλληλεπίδραση μεταξύ των τριών μουσικών. Ο τζαζ αυτοσχεδιασμός υπήρχε στον ήχο τους, ήταν όμως συγκρατημένος. Ήταν περισσότερο συγγενικός με τον τρόπο με τον οποίο προσέγγισαν την τζαζ τα γκρουπ του no wave της Νέας Υόρκης όπως οι Lounge Lizards του John Lurie, παρά με τον αυθεντικό φρενήρη αυτοσχεδιασμό του bebop. Δημιούργησαν τέσσερα άλμπουμ μινιμαλιστικού μπλουζ ροκ, τα οποία γεφύρωσαν το χάσμα μεταξύ του Tom Waits και του Eric Dolphy.
Οι ρευστές συνθέσεις του Sandman επέτρεψαν αυτή την προσέγγιση. Ο ίδιος έπαιζε τα riffs του μπάσου και της κιθάρας στο δίχορδό του. Το βαρύτονο του Colley δεν είχε απλώς συνοδευτικό ρόλο, όπως συμβαίνει συνήθως στις ροκ μπάντες με σαξόφωνο, αλλά ήταν στο κέντρο του ήχου τους. Και ο Conway δημιουργούσε με το παίξιμο του στα τύμπανα το μεγάλο ρυθμικό διάστημα που χρειαζόταν για να απλωθεί ή αλληλεπίδραση σαξόφωνου και δίχορδου μπάσου.
Οι Morphine σχηματίστηκαν στη Βοστώνη το 1989. Ο Mark Sandman ήταν πρώην μέλος των jazz-rockers Hypnosonics και του alternative blues-rock συγκροτήματος Treat Her Right και ο Colley πρώην μέλος του τοπικού συγκροτήματος Three Colors. Με τον αρχικό τους ντράμερ, τον Jerome Deupree, κυκλοφόρησαν το πρώτο τους άλμπουμ με τον τίτλο Good στη δισκογραφική εταιρεία Accurate/Distortion το 1991. Το άλμπουμ έλαβε θετικές κριτικές και αύξησε το κοινό του συγκροτήματος. Στη συνέχεια, υπέγραψαν συμβόλαιο με την Rykodisc, η οποία επανακυκλοφόρησε το Good.
Ακολούθησε το άλμπουμ Cure For Pain του 1993, ένα μικρό στυλιστικό αριστούργημα. Το “Buena” ξεκινά με το χαμηλόφωνο βουητό της βροντερής δίχορδης μπασογραμμής του frontman Mark Sandman, προτού το συρτό σαξόφωνο του Dana Colley ξεσπάσει στην κορύφωση. Κομμάτια όπως τα “Dawna” και “Miles Davis' Funeral” ιδανικά για film noir. Τα “I'm Free Now”, “Let's Take a Trip Together” και “In Spite of Me” (με το διακριτικό μαντολίνο) είναι ενδεικτικά του ταξιδιάρικου πνεύματος του Sandman.
Το άλμπουμ αποτέλεσε τη μεγαλύτερη εμπορική τους επιτυχία, πουλώντας πάνω από 300.000 αντίτυπα. Διέσχισαν ακούραστα τον κόσμο, παίζοντας παντού, από κλαμπ μέχρι υπαίθρια φεστιβάλ. Με το επίσης πολύ αξιόλογο Yes, που κυκλοφόρησε το 1995, επικύρωσαν την ανοδική τους πορεία.
Με ένα νέο άλμπουμ, το Like Swimming, ήδη ολοκληρωμένο, το συμβόλαιό τους με την Ryko εξαγοράστηκε το 1996 από την Dreamworks, μια νεοσύστατη εταιρεία μεγάλου προϋπολογισμού. Η συμφωνία έδωσε στους Morphine καλύτερη διανομή και περισσότερη προώθηση, αλλά άσκησε επίσης μεγαλύτερη πίεση στο συγκρότημα και ιδιαίτερα στον Sandman. Μια πίεση που ανέβηκε όταν το Like Swimming απέτυχε να γίνει επιτυχία και έλαβε μέτριες κριτικές που υποστήριζαν ότι το γκρουπ είχε μείνει στάσιμο ή ότι επαναλάμβανε τη μανιέρα του.
Το άλμπουμ που ηχογράφησαν τελικά οι Morphine για τη νέα τους εταιρεία ήταν το The Night – που εκδόθηκε μετά τον θάνατο του Sandman, τον Φεβρουάριο του 2000. Πιθανότατα δεν ήταν αυτό που είχαν στο μυαλό τους οι υπεύθυνοι της Dreamworks όταν υπέγραψαν με το συγκρότημα.
Το The Night είναι ένα μελαγχολικό, περίπλοκο και όμορφο έργο, που ανέβασε τη μουσική τους σε άλλο επίπεδο, χρησιμοποιώντας έξτρα όπως πιάνο, έγχορδα και δεύτερα φωνητικά, διατηρώντας παράλληλα την κλασική αίσθηση Morphine. Ο δίσκος δεν είχε υποστεί μίξη ή mastering, και δεν είχε ακουστεί από τους ανώτερους της Dreamworks, όταν οι Morphine ξεκίνησαν μια νέα ευρωπαϊκή περιοδεία τον Ιούλιο του 1999.
Η δεύτερη συναυλία της περιοδείας ήταν στην Παλεστρίνα της Ιταλίας, στο Φεστιβάλ Ροκ Νελ Νόμε Ντελ. Ο Colley θυμάται: «Οδηγείς σε αυτόν τον ελικοειδή δρόμο, σε αυτή την όμορφη πόλη σε λόφο περίπου μία ώρα έξω από τη Ρώμη, κάτω από τα πεύκα και τους αρχαίους πλακόστρωτους δρόμους και τα σιντριβάνια. Η σκηνή ήταν στημένη κάτω από τη βάση του λόφου, κάτω από αυτό το μεγάλο άλσος από δέντρα. Ήταν ένα από τα πιο ιδανικά μέρη που είχα δει ποτέ, πόσο μάλλον να έχω παίξει».
Ο ίδιος συνεχίζει: «Την επόμενη μέρα, η θερμοκρασία ήταν πολύ υψηλή, περίπου 44 βαθμοί Κελσίου στη σκηνή. Ο Mark φαινόταν έτοιμος να ξεκινήσει. Καθόταν στο κιτ ντραμς του Billy, έπαιζε το μπάσο και το hi-hat με τα δύο πόδια ενώ έπαιζε το μπάσο του, περιμένοντας να κατέβουμε για soundcheck. Μασουλούσε το κομμάτι, έτοιμος να παίξει, με ένα μεγάλο χαμόγελο στο πρόσωπό του»
Στην αρχή του "Supersex", του δεύτερου τραγουδιού του σετ τους, όπως αφηγείται ο Colley, «αφού κάναμε την εισαγωγή, κάτι κάπως σαν να ακουγόταν όπως έπρεπε. Κοίταξα στα δεξιά μου και τον είδα, με τα γόνατά του να λυγίζουν. Έπεσε κάτω, έπεσε πίσω, με το μπάσο του στο αυτί, και όλο το μέρος απλώς σιώπησε».
Ένα ασθενοφόρο μετέφερε τον Mark Sandman στο πλησιέστερο νοσοκομείο, όπου διαπιστώθηκε ο θάνατός του από καρδιακή προσβολή. Δεν είχε ιστορικό καρδιακών προβλημάτων. Ήταν 46 ετών.
Λίγες εβδομάδες μετά, με το άλμπουμ έτοιμο από καιρό, οι Colley και Conway πέταξαν στη Δυτική Ακτή για να συναντήσουν τα στελέχη της δισκογραφικής εταιρείας Dreamworks. Ο Colley θυμάται: «Μας έφεραν εμένα και τον Billy, μας χτύπησαν στην πλάτη και μας είπαν: "Ξέρουμε ότι πονάτε, αλλά δεν θα υποστηρίξουμε αυτόν τον δίσκο. Αν θέλετε να το κάνετε αυτό, προχωρήστε, καλή τύχη. Αλλά, ξέρετε, δεν σας υπογράψαμε για αυτό. Θέλουμε τον Mark. Δεν θέλουμε ένα μάτσο κουρελήδες από τη Βοστώνη».
Χωρίς διαφημιστική ώθηση από την εταιρεία, το The Night απέτυχε και οι Morphine ουσιαστικά τελείωσαν. Ακολούθησαν μεταθανάτιες κυκλοφορίες μέσω της Rykodisc, συμπεριλαμβανομένου του Bootleg Detroit , ενός καταπληκτικού "επίσημου live bootleg", και του The Best of Morphine: 1992–1995.
Έναν χρόνο μετά τον θάνατο του Sandman, οι Colley και Conway δημιούργησαν τους Orchestra Morphine, μια ομάδα φίλων και συναδέλφων του Sandman που περιόδευαν για να γιορτάσουν τη μουσική του συγκροτήματος και να συγκεντρώσουν χρήματα για το Ταμείο Μουσικής Εκπαίδευσης Mark Sandman. Οι Orchestra Morphine έπαιζαν κυρίως μουσική από το The Night αλλά περιλάμβαναν και κάποιο άλλο υλικό των Morphine και Hypnosonics. Η τραγουδίστρια και κιθαρίστας Laurie Sargent αργότερα ενώθηκε με τους Colley και Conway στην πρώτη τους μουσική προσπάθεια μετά τους Morphine, τους Twinemen.
Οι Morphine εισήγαγαν ιδέες που ήταν τελείως ασυνήθιστες για τα ροκ συγκροτήματα. Οι κιθάρες αντικαταστάθηκαν από το σαξόφωνο, το οποίο δίνει μια μοναδική, επιθετική αλλά και απαλή και ονειρική αίσθηση. Το δίχορδο μπάσο παίζεται με slide κιθάρας και όλα αυτά συνοδεύονται από τύμπανα εμπνευσμένα από την τζαζ. Σημαντικά είναι επίσης τα στιχουργικά θέματα που επέλεξαν να εξερευνήσουν. Ο Sandman έγραψε για τις στιγμές της ζωής που είναι γεμάτες ένταση. Έγραψε για την αγάπη, την απώλεια της ζωής, την ανάγκη κάποιου να εγκαταλείψει τα πάντα και να φύγει, ακόμη και για το να μαχαιρωθεί στο στήθος (κάτι που είχε βιώσει προσωπικά). Ο χαρακτηρισμός «low rock» που επινόησε ο ίδιος για τη μουσική της μπάντας περιγράφει τόσο τις νουάρ ατμόσφαιρες όσο και την ένταση που βράζει στον πυρήνα αυτής της μουσικής.
