Επί τρεις δεκαετίες, ο Frank Zappa πειραματίστηκε με τις πιο αβανγκαρτίστικες φόρμες της ροκ μουσικής, υπερβαίνοντας πολλές φορές και το ίδιο το ροκ και μπαίνοντας στα χωράφια άλλων μουσικών τεχνοτροπιών, όπως ο Edgar Varese, ο Ravel, η ατονική κλπ. Το ηχογραφημένο έργο του είναι τεράστιο, με 62 επίσημα άλμπουμ με πρωτότυπο υλικό που κυκλοφόρησαν κατά τη διάρκεια της ζωής του και περίπου 30 ακόμη μετά τον θάνατό του το 1993. Αφετηρία ήταν το πρώτο άλμπουμ των Mothers of Invention, που κυκλοφόρησε στις 27 Ιουνίου του 1966. Ένα διπλό LP με τον τίτλο Freak Out!.
Το Freak Out! ήταν ένα από τα πιο φιλόδοξα ντεμπούτα όλων των εποχών. Στην πραγματικότητα ήταν δύο διαφορετικά άλμπουμ σε ένα, καθώς υπάρχει τελείως διαφορετική προσέγγιση στη μουσική στον πρώτο και στον δεύτερο δίσκο. Ο πρώτος αποτελείται από σύντομα, -ας πούμε- pop τραγούδια με «κανονικούς» στίχους και κάπως τυπική μουσική ενορχήστρωση, ενώ ο δεύτερος περιλαμβάνει μεγαλύτερα σε διάρκεια κομμάτια, που ευθυγραμμίζονται περισσότερο με την ψυχεδέλεια. Όλα αυτά ήταν δημιούργημα του Zappa, ο οποίος διέθετε απίστευτο ταλέντο στη μουσική σύνθεση και την ενορχήστρωση και κατάφερε να αναπαράγει την pop μουσική που στην πραγματικότητα απεχθανόταν, προκειμένου να δημιουργήσει το εξαιρετικά σατιρικό πρώτο μισό. Στη συνέχεια, χρησιμοποίησε πολλές καινοτόμες τεχνικές και ανομοιόμορφες ενορχηστρώσεις για το δεύτερο μέρος του άλμπουμ.
Οι Mothers of Invention σχηματίστηκαν στο Λος Άντελες τον Μάιο του 1965. Αρχικά λέγονταν Soul Giants και η πρώτη τους σύνθεση αποτελούνταν από τους Ray Collins, David Coronado, Ray Hunt, Roy Estrada και Jimmy Carl Black. Ο Frank Zappa κλήθηκε να αναλάβει ως κιθαρίστας όταν ένας καβγάς μεταξύ του Collins και του Hunt οδήγησε στην απόλυση του δεύτερου. Μετονομάστηκαν σε Mothers και ο Zappa επέμεινε να παίξουν το αρχικό του υλικό - μια απόφαση που οδήγησε στην αποχώρηση του Coronado επειδή δεν συμφώνησε με την αλλαγή. Μέχρι το 1965, το συγκρότημα έπαιζε σε κλαμπ κατά μήκος της Sunset Strip, οπότε και και τους προσφέρθηκε ένα συμβόλαιο ηχογράφησης από την εταιρεία MGM/Verve. Το άλμπουμ ηχογραφήθηκε σε τέσσερις ημέρες σε στούντιο του Χόλιγουντ, τον Μάρτιο του 1966 και η παραγωγή έγινε από τον Tom Wilson. Ο Wilson είχε προηγουμένως κάνει παραγωγή σε πολλά άλμπουμ των Bob Dylan και Simon and Garfunkel και έμελλε να κάνει την παραγωγή και στην Μπανάνα των Velvets. Δεν γνώριζε όμως την ανορθόδοξη μουσική προσέγγιση του συγκροτήματος, θεωρώντας τους Mothers μια blues μπάντα όταν μπήκαν στο στούντιο.
Ας σημειώθεί ότι η δισκογραφική εταιρεία πίεζε το γκρουπ να αλλάξει όνομα, θεωρώντας το Mothers αντιεμπορικό. Ο ίδιος ο Zappa υποστήριζε: «Εκείνη την εποχή, ήταν, ξέρετε, αν ήσουν καλός μουσικός, ήσουν μαλάκας, και το Mothers ήταν η συντομογραφία του collection of motherfuckers. Και στην πραγματικότητα, ήταν κάπως αλαζονικό να ονομάσουμε το συγκρότημα έτσι, επειδή δεν ήμασταν και τόσο καλοί μουσικοί, ήμασταν... Αλλά με τα πρότυπα των bar-bands στην περιοχή, ήμασταν έτη φωτός μπροστά από τους ανταγωνιστές μας, αλλά από άποψη πραγματικής μουσικότητας, υποθέτω ότι ήμασταν ακριβώς εκεί κάτω στο βάλτο».
Τελικά άλλαξαν το όνομά τους σε Mothers Of Invention, όπως εμφανίστηκε στις γραμματοσειρές στο εξώφυλλο του Freak Out!. Το οπισθόφυλλο καταλαμβάνει μια επιστολή που συνέταξε ο ίδιος ο Zappa, αλλά την οποία υπογράφει κάποια Suzy Creamcheese - χαρακτήρας από το τραγούδι “Trouble Every Day”: «Αυτές οι Μητέρες είναι τρελές. Μπορείς να καταλάβεις από τα ρούχα τους. Ένας τύπος φοράει χάντρες και όλες μυρίζουν άσχημα. Σχεδιάζαμε να τις πάρουμε για χορό μετά τον αγώνα μπάσκετ, αλλά ο καλύτερός μου φίλος με προειδοποίησε ότι ποτέ δεν μπορείς να ξέρεις πόσοι θα εμφανιστούν... μερικές φορές ο τύπος με το γούνινο παλτό δεν εμφανίζεται και μερικές φορές εμφανίζεται, απλώς φέρνει μαζί του μια μεγάλη ομάδα τρελών ανθρώπων και χορεύουν παντού. Κανένα από τα παιδιά στο σχολείο μου δεν συμπαθεί αυτές τις Μητέρες... ειδικά επειδή η δασκάλα μου μας είπε τι σήμαιναν οι στίχοι των τραγουδιών τους. Με εκτίμηση, για πάντα, Suzy Creamcheese, Σολτ Λέικ Σίτι, Γιούτα».
Το άλμπουμ ξεκινά με το fuzz-κιθαριστικό "Hungry Freaks, Daddy", που αν και ηχογραφήθηκε το 1966, τόσο μουσικά όσο και στιχουργικά, θα μπορούσε να έχει μια θέση ανάμεσα στα punk singles του 1976. Περιέχει επίσης τις πρώτες νύξεις περίεργης ενορχήστρωσης (βιμπράφωνο και καζού). Η πρώτη πλευρά συνεχίζεται με το bluesy "I Ain't Got No Heart", το ψυχεδελικό "Who Are the Brain Police?" και την doo-wop παρωδία "Go Cry on Somebody Else's Shoulder".
Τα τραγούδια αυτά, αν και έχουν σατιρικούς-ενοχλητικούς στίχους, είναι παιγμένα με απλές μελωδίες. Όμως το "Who Are the Brain Police?" θα μπορούσε σχεδόν να είχε θέση στο μεταγενέστερο άλμπουμ We're Only In It For the Money, αν και τότε, πιθανότατα θα χρειαζόταν κάποιες απότομες επεξεργασίες και φλυαρία στο στούντιο για να ταιριάξει πραγματικά.
Το "Motherly Love" είναι το καλύτερο τραγούδι στην πρώτη πλευρά, σχεδόν με ποπ ευαισθησία, αν και σίγουρα με βρώμικο ύφος. Έγινε το είδος του ύμνου για το συγκρότημα στα πρώτα χρόνια και πιθανώς ένα από τα πρώτα που ασχολήθηκαν άμεσα με τον κόσμο των groupies και του σεξ στο δρόμο. Το "How Could I Be Some a Fool?" ολοκληρώνει την πρώτη πλευρά με ωραία μεξικάνικα κόρνα.
Η δεύτερη πλευρά του άλμπουμ πιο διασκεδαστική και ενδιαφέρουσα. Ξεκινώντας με το σχεδόν παιδικό "Wowie Zowie", που δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα επιπόλαιο παιχνίδι με τις λέξεις. Ή μήπως δεν είναι έτσι; «Όλα τα τραγούδια αφορούσαν κάτι», έγραψε αργότερα ο Zappa στο The Real Frank Zappa Book (Picador, 1989). «Δεν ήταν σαν να είχαμε ένα επιτυχημένο single και να χρειαζόταν να δημιουργήσουμε κάποιο υλικό γύρω του. Κάθε μελωδία είχε μια λειτουργία μέσα σε μια συνολική σατιρική έννοια [...] Αν αναλύσετε γραφικά τους διαφορετικούς τύπους κατευθύνσεων όλων των τραγουδιών στο Freak Out!, υπάρχει κάτι εκεί για όλους. Τουλάχιστον ένα διαστρεβλωμένο κομμάτι για κάθε τύπο κοινωνικού προσανατολισμού εντός της καταναλωτικής μας ομάδας, η οποία τυχαίνει να είναι από έξι έως ογδόντα. Επειδή έχουμε ανθρώπους που τους αρέσει αυτό που κάνουμε, από παιδιά έξι ετών που μας φωνάζουν να παίξουμε το "Wowie Zowie"».
Στη συνέχεια όμως το "You Didn't Try to Call Me" έχει εξαιρετική ενορχήστρωση, με κόρνα, ξύλινα πνευστά, vibes και επιπλέον στρώσεις κιθάρας. Το "Any Way the Wind Blows" είναι ένα ερωτικό τραγούδι σε στιλ δεκαετίας του '50, παράξενα γλυκό για σύνθεση του Zappa, έστω και πρώιμη (του 1963). Όμως το "You're Probably Wondering Why I'm Here" είναι πολύ πιο freaky, με fuzz κιθάρες και με τα κόρνα να βαράνε αλλού γι’ αλλού σε σχέση με τον βασικό ρυθμό.
Η τρίτη πλευρά ξεκινά με τον «δυναμίτη στα θεμέλια» "Trouble Every Day", ένα groovy, blues-rock κομμάτι με αφηγηματικούς στίχους που καλούν σε εξέγερση. Ήταν εμπνευσμένο εξάλλου από την αφροαμερικανκή Εξέγερση στο Watts του Λος Άντζελες το 1965. Ο Zappa φωνάζει στη μέση: « I'm not black / But there's a whole lots a times / I wish I could say I'm not white». Είναι το πιο αξιομνημόνευτο τραγούδι στο άλμπουμ και έχει μια χροιά α λα Dylan. Το "Help, I'm a Rock" διαρκεί οκτώμισι λεπτά και επί της ουσίας είναι τρία τραγούδια σε ένα∙ όλα τα μέρη είναι πειραματικά, επαναλαμβανόμενα και λίγο νωχελικά. Μεγάλο μέρος του κομματιού ακούγεται σαν κάποιος που ψέλνει, ενώ ακούγονται ήχοι από έναν δίσκο που πηδάει. Το "The Return of the Son of Monster Magnet" καταλαμβάνει ολόκληρη την τέταρτη και τελευταία πλευρά. Είναι ένα αυτοσχεδιαστικό jam πάνω σε ένα απλό ροκ μοτίβο, με πολλά κρουστά του δρόμου τα οποία βαράνε διάφορα φρικιά από το Sunset Strip.
Εννοείται ότι στην εποχή του το Freak Out! δεν σημείωσε εμπορική ή κριτική επιτυχία – αν και έγινε cult σε ένα περιορισμένο κοινό. Το άλμπουμ επίσης απέκτησε κάποιους θαυμαστές ανάμεσα στους συναδέλφους του Zappa. Ήταν ομολογουμένως μια σημαντική επιρροή στο Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band των Beatles. Όμως προς το παρόν, ο Frank Zappa και τα φρικιά του, στην ουσία χίπιδες που κρατούσαν μια αντιχίπικη στάση, τρόμαζαν τους περισσότερους ανθρώπους. Και ο κόσμος δεν είχε ακόμα ψυλλιαστεί το άλλο θηρίο από την κλίκα του Zappa που επρόκειτο να ξαμοληθεί μερικούς μήνες μετά την κυκλοφορία του Freak Out!: τον Captain Beefheart. Όπως είπε άλλωστε και ο Zappa: «όλοι οι ήχοι υπάρχουν για να τους ακούει ο κόσμος».
