Η περίπτωση του Pharrell Williams και του Robin Thicke, που καταδικάστηκαν σαν κλέφτες πνευματικής ιδιοκτησίας –αποκτώντας ένα βαρύ πρόστιμο 7.500.000 δολαρίων πληρωτέο στους κληρονόμους του Marvin Gaye, μα κι ένα σοβαρό πλήγμα στην αξιοπιστία τους (ειδικά στη φήμη του Pharrell σαν hitmaker, καθώς ο Thicke δεν περίμενε αυτό για να διασυρθεί)– ήταν η πιο κραυγαλέα δικάσιμη υπόθεση.
Είναι (μάλλον ήταν) χλιδάτο σπορ η δισκογραφία και παίζονται περιουσίες, που κληρονομούνται κατόπιν σαν πνευματικά δικαιώματα σε απογόνους σαν την πανέμορφη Nona Gaye. Τα μεγέθη είναι μεγάλα και το credit αποκτά βαριά σημασία. Η καταδίκη λοιπόν για τους δημιουργούς του "Blurred Lines", που δεν κράτησαν ούτε τα προσχήματα για την κλοπή του "Got Τo Give It Up" (1977), ήταν σωστή και δίκαιη.
Όμως το γαργαλιστικό ζητούμενο δεν βρίσκεται εκεί, αλλά στην παράλληλη περίπτωση που ο Pharrell Williams (ξανά) ξεσήκωσε το groove του "Ain't That Peculiar" του Marvin Gaye (ξανά) για να σαρώσει με την uplifting επιτυχία του "Happy". Οι δικαστικές διαμάχες και οι κατηγορίες για αντιγραφή εδώ είναι μάλλον μάταιες και πέφτουν στο κενό: τα όρια της κλοπής με δόλο και των αναφορών, είναι δυσδιάκριτα. Αν ήταν άλλωστε καθαρά νομικό το ζήτημα, οι δικομανείς απόγονοι των Beatles θα έπρεπε να εισπράττουν δικαιώματα για κάθε τραγούδι της brit pop που βγήκε από το 1970 και μετά. Αν είναι απλά ηθικό το ζήτημα, τότε μόνο ο ακροατής έχει τον λόγο.
Όταν οι Stones και ο Dylan έχουν αντιγράψει τραγούδια από τους μουσικούς τους προγόνους, δεν μπορούμε να κηρύσσουμε την πρωτοτυπία σαν μόνη αρετή. Οι White Stripes υπήρξαν γιατί μελετούσαν τα τσαλακωμένα προσχέδια των Led Zeppelin, ο Jamiroquai πούλησε υπογράφοντας τα χαμένα b-sides που ο Stevie Wonder ντράπηκε να ηχογραφήσει και οι Black Crowes κουβάλησαν στις τσέπες τους… τα άπαντα του classic rock.
Το να μοιάζουν λοιπόν τα τραγούδια μεταξύ τους δεν είναι ασυνήθιστο. Στα 60 χρόνια ύπαρξης του rock έχουν δοκιμαστεί και ειπωθεί τα πάντα και κάθε νέο τραγούδι μπορεί να διαιρεθεί σε πλειάδα εγκυκλοπαιδικών αναφορών. Όμως αυτό μου δίνει πάσα για μια γρήγορη και από μνήμης αναζήτηση σε ξεδιάντροπες κλοπές, ασυνείδητους επηρεασμούς, ταπεινά homage, ρομαντικά κλεισίματα του ματιού, κακέκτυπα, αθώους πλαγιαρισμούς, ανακύκλωση ιδεών, εμβόλιμα snippets, καιροσκοπικούς μιμητισμούς, ξεπατικωμένες ιδέες, χιλιάδες ανακυκλωμένα samples (στο χιπ χοπ), τα δυο ακόρντα του Robert Jοhnson, τις επαναλαμβανόμενες παραδοσιακές φόρμες (στα μπλουζ τραγούδια του B.B. King ή του John Lee Hooker), τα ομόκεντρα ρυθμικά beats της dance σκηνής…
Ενδιαφέρον παρουσίαζε πριν μερικά χρόνια η δικαστική υπόθεση των Coldplay με τον Joe Satriani, ο οποίος αναστήθηκε για να τους σύρει στα δικαστήρια, κατηγορώντας τον Chris Martin πως το τραγούδι “
"!Πηγαίνοντας πιο πίσω, ξεχωριστή είναι η περίπτωση του Neil Young, ο οποίος τραγουδούσε στα 1974 το "
” (1966). Βέβαια στους στίχους ο Young αναφέρει: I’m singin’ this borrowed tune I took from the Rolling Stones / Alone in this empty room, too wasted to write my own. Οπότε, χάρη στην ειλικρίνειά του, αθωώνεται πανηγυρικά.Οι Rolling Stones, εκτός από αυτήν την περίπτωση «φόρου τιμής», πιστώνονται και κάμποσες άλλες ξεκάθαρης αντιγραφής από μεταγενέστερους. Το κλασικό εναρκτήριο riff της κιθάρας στο "
" των Velvet Underground.
Ακόμα και οι Verve είχαν αντιμετωπίσει τους ανθρώπους των Stones στα δικαστήρια όταν κατηγορήθηκαν πως στο "
” των Beatles, νομίζοντας (για κάποιον λόγο) ότι θα περάσει απαρατήρητο.Το ενδιαφέρον πάντως είναι όταν συμβαίνει το αντίθετο. Γιατί είχαν και οι ίδιοι οι Rolling Stones το μερίδιο προβλημάτων τους, όταν αντιλήφθηκαν ότι το "
". Aναγκάστηκαν μάλιστα να της δώσουν credit, για να μην πάρει διάσταση το θέμα.Το ίδιο φινάλε είχε και η διάσημη υπόθεση κλοπής του George Harrison. Το 1970 ήταν η χρονιά που όλοι οι Beatles κυκλοφόρησαν σόλο δουλειές. Ο George ήταν τρίτος στη σειρά, τον Νοέμβριο, αλλά το πολυτραγουδισμένο του “
”, που άνηκε στο γυναικείο R&B φωνητικό συγκρότημα Chiffons (1962). Ο Harrison το αναγνώρισε και πλήρωσε αρκετά χρήματα ως αποζημίωση.
Άλλες περιπτώσεις, πάλι, είναι τραγελαφικές. Όπως λ.χ. αυτή του "
" των Kinks.Ακόμα πιο πίσω, στα μέσα της δεκαετίας του 1980, οι Huey Lewis & The News δεν περίμεναν ούτε καν να χρονίσει η μεγάλη επιτυχία του Ray Parker Jr. από το soundtrack του "
".Στη σύγχρονη λευκή ποπ, επίσης, γίνονται σημεία και τέρατα. Ακούστε το "
"!
Για δυνατούς λύτες είναι οι περιπτώσεις στις οποίες αντιμετωπίζουμε ένα κολάζ ιδεών, που παραπλανούν τον ακροατή. Για παράδειγμα το τραγούδι που μας σύστησε τους Strokes το 2001, το “
” του Tom Petty.Τον Tom Petty δεν αντέγραψαν όμως μόνο οι Strokes. Το τραγούδι του με τίτλο "
".Μερικές φορές και τα riff σε μεγάλα τραγούδια του rock έχουν πολλές ομοιότητες, αλλά όλοι συμφωνούμε σε μια γενναιόδωρη «ομερτά» και δεν ξεστομίζουμε τη λέξη «κλοπή». Δεν πιστεύει δηλαδή κανείς πραγματικά ότι ο Warren Zevon και ο Eric Clapton έκλεψαν τους Lynyrd Skynyrd. Όμως το "
” των Kinks (1965).
Πασίγνωστη περίπτωση είναι βέβαια κι αυτή του "
" των Led Zeppelin.Διαφορετική από όλες τις προηγούμενες είναι η περίπτωση με τις κιθάρες των Led Zeppelin, οι οποίοι έπαιρναν αυτούσια κομμάτια του Willie Dixon στο ξεκίνημά τους το 1969 χωρίς να του δίνουν συνθετικό credit. Όμως τα όρια δοκιμάζονται αισθητά στο “
” των Moby Grape από το 1968.Το ίδιο ισχύει και για τον Bruce Springsteen και την εισαγωγή του “
” του Leonard Cohen.
Όλα καλά βέβαια σε αυτήν τη συνομοταξία μουσικών, όταν όμως το “
". Ο Fogerty, για να δικαιωθεί ότι δεν έκλεψε τον ...εαυτό του, έπαιξε κιθάρα μπροστά στους ενόρκους, ώστε να αποδείξει ότι έχει καθιερώσει το δικό του στυλ, οπότε είναι αδύνατον να μην υπάρχουν κάποιες ομοιότητες.
Στον κυκεώνα ληστρικών διαθέσεων δεν μπορεί κανείς παρά να βάλει τα γέλια ακούγοντας (το συμπαθέστατο, κατά τα άλλα) “
" των Abba...Όλη αυτή η αναδρομή σε μερικές μόνο από τις εκατοντάδες αμφιλεγόμενες περιπτώσεις (χώρια τις εξόφθαλμες περιπτώσεις) αποδεικνύουν πως, όταν το θέμα των ομοιοτήτων παίρνει δικαστική τροπή, δεν βγαίνει άκρη.
Εμένα για παράδειγμα, πάντα η επιτυχία των No Doubt με τίτλο "
. Αντιγραφή δεν το λες, βέβαια, αλλά στα αυτιά μου κάθεται σαν το ίδιο τραγούδι. Τι να απαντήσεις τώρα σ’ αυτό…
