Μεγαλώσαμε με τα Ημισκούμπρια χωρίς ίσως να καταλαβαίνουμε πάντα τι ακριβώς ακούγαμε. Ξέραμε τους στίχους απ’ έξω, γελούσαμε με τις ατάκες, τις πετούσαμε στις παρέες μας και κάπου ανάμεσα στον χαβαλέ, τις ιστορίες και τις λέξεις που τότε μας φαίνονταν απλώς αστείες, υπήρχε μια ολόκληρη εποχή που καταγραφόταν χωρίς να το καταλαβαίνουμε.
Γιατί μεγαλώνοντας μαζί με αυτά τα τραγούδια, άλλαξε και ο τρόπος που τα ακούμε. Εκεί που κάποτε υπήρχε μόνο το αστείο, σήμερα μπορείς να διακρίνεις τη σάτιρα, την κοινωνική παρατήρηση, την ειρωνεία και πράγματα που, τρεις δεκαετίες αργότερα, μοιάζουν παράξενα οικεία. Και ίσως αυτό να εξηγεί γιατί τα Ημίζ δεν έμειναν ποτέ απλώς μια αγαπημένη ανάμνηση των '90s.
Άλλωστε, είναι κάπως παράξενο να συνειδητοποιείς ότι έχουν περάσει 30 χρόνια. Τα Ημισκούμπρια ξεκίνησαν σε μια Ελλάδα όπου το hip hop έπρεπε ακόμη να εξηγήσει τι ακριβώς είναι, πολύ πριν από το streaming, τα social media, το TikTok και μια εποχή όπου το rap βρίσκεται παντού. Κι όμως, η μουσική τους κατάφερε όχι μόνο να επιβιώσει από όλες αυτές τις αλλαγές, αλλά να περάσει από τη μία γενιά στην επόμενη.
Αυτό φάνηκε ίσως πιο καθαρά από ποτέ στις δύο sold out επετειακές εμφανίσεις τους. Ανάμεσα σε ανθρώπους που τους άκουγαν από παιδιά βρίσκονταν πια πολύ νεότερα πρόσωπα, σε μια μεγάλη γιορτή που δεν έμοιαζε τόσο με νοσταλγική επιστροφή όσο με υπενθύμιση ότι ορισμένα πράγματα αρνούνται πεισματικά να μείνουν στο παρελθόν.
Τριάντα χρόνια, βέβαια, είναι σχεδόν μια ολόκληρη ζωή. Είναι αρκετός χρόνος για να αλλάξει μια χώρα, μια μουσική σκηνή, ο τρόπος που ακούμε μουσική, ο τρόπος που γελάμε ακόμη και ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε όσα κάποτε θεωρούσαμε αυτονόητα. Είναι αρκετός χρόνος και για να κοιτάξεις πίσω και να καταλάβεις ότι εκείνοι οι τρεις τύποι που έκαναν κάτι που τότε έμοιαζε τόσο παράξενο για τα ελληνικά δεδομένα, μάλλον ήξεραν πολύ καλά τι έκαναν.
Ή, πάλι, μπορεί και να μην είχαν ιδέα.
Και αυτό κάνει την ιστορία των Ημισκουμπρίων ακόμη καλύτερη.
- Αν σε πήγαινα πίσω στο 1996 και σου έλεγα ότι τριάντα χρόνια μετά τα Ημισκούμπρια θα έκαναν δύο sold out συναυλίες, τι θα μου απαντούσες;
Θα απαντούσα ότι αυτό είναι μια απίστευτη εξέλιξη. Απο μια χώρα που δεν άκουγε hip-hop, δεν έπαιζαν τη μουσική μας τα ραδιόφωνα ούτε τα μαγαζιά, στο να καταφέρουμε να μαζευόμαστε δεκάδες χιλιάδες σε συναυλίες, είναι μια εξέλιξη που δεν θα μπορούσα να την φανταστώ.
- Είδαμε με ιδιαίτερη συγκίνηση τον Μιχάλη Παπαθανασίου να ανεβαίνει στη σκηνή και να εκθειάζει τη δουλειά σας. Στην εποχή σας μπορεί και να μη γινόταν, παρά τη συνεργασία σας μαζί με τους Goin’ Through και τους TXC στην "Πτώση". Ήρθε τελικά η αναγνώριση από παντού, όχι μόνο από τον ίδιο…
Αυτό που θέλαμε να κάνουμε στην γιορτή των 30 χρόνων απο την κυκλοφορία του πρώτου μας δίσκου, ήταν να τιμήσουμε τον Μάικ για την συνεργασία μας, που ειδικά στους πρώτους δίσκους ήταν καθοριστική. Αν δεν ήταν και ο Μιχάλης στην εξίσωση, θα ήταν διαφορετικό το αποτέλεσμα. Μάθαμε πολλά δουλεύοντας μαζί και προσωπικά τον έχω στη σκέψη μου, ως παράδειγμα ήθους, επαγγελματισμού και σοβαρότητας.
- Θυμάσαι την πρώτη στιγμή που καταλάβατε ότι αυτό που κάνατε μεταξύ σας δεν ήταν πια απλώς η πλάκα μιας παρέας, αλλά είχε αρχίσει να γίνεται κάτι μεγάλο;
Περίπου 4 χρόνια μετά το ξεκίνημα μας, άρχισα να βιώνω κάποια αναγνωρισιμότητα στο δρόμο στην Αθήνα, παρόλο που δεν είχαμε συναυλιακή παρουσία στην πόλη, αφού δεν υπήρχαν μουσικοί χώροι που να ταιριάξουμε. Μέχρι τότε ουσιαστικά δεν είχα καταλάβει ότι “υπάρχουμε” (υπενθύμιση, δεν υπήρχαν social και on line promo όπως τώρα).
- Υπάρχει μια στιγμή από τα πρώτα χρόνια των Ημισκουμπρίων που σήμερα τη σκέφτεσαι και λες «εκεί άλλαξε η ζωή μας»;
Ηταν όταν κυκλοφόρησε ο δίσκος μας με το label της Def Jam. Αυτό το λογότυπο ήταν (και ακόμα είναι) ένα άγιο εικόνισμα για όλους εμάς που αγαπάμε την hip-hop μουσική. Και από όσα γνωρίζαμε τότε, ήμασταν το πρώτο act εκτός ΗΠΑ που έγινε κάτι τέτοιο. Ήταν η πρώτη μεγάλη επιβεβαίωση ότι η δουλειά μας είχε αξία και ότι είχαμε πετύχει κάτι σημαντικό, ακόμη κι αν τότε δεν μπορούσαμε να το συνειδητοποιήσουμε πλήρως.
- Έζησες την ελληνική hip-hop σκηνή όταν ήταν σχεδόν περιθωριακή και τη βλέπεις σήμερα να είναι κυρίαρχη στην ελληνική νεολαία. Ποιο κομμάτι αυτής της εξέλιξης σε ενθουσιάζει και ποιο σε ξενίζει;
Με ενθουσιάζει το εξαιρετικό επίπεδο στον ήχο, στην παραγωγή, στα flows. Με χάλαγε τότε αλλά και τώρα, όταν ακούω τραγικούς στίχους στα Ελληνικά για θέματα και κουλτούρες που δεν είναι πραγματικές. Είναι ένας συνδυασμός cringe και second hand embarrassment μαζί. Αλλά ένας καλλιτέχνης μπορεί να φαντάζεται ότι θέλει.
- Πότε καταλάβατε ότι τα Ημισκούμπρια είχαν ξεφύγει από το στενό hip-hop κοινό και είχαν μπει στα σπίτια ανθρώπων που μπορεί να μην άκουγαν καν hip hop;
Νομίζω ότι το καταλάβαμε σχεδόν από την αρχή. Τότε δεν υπήρχε hip-hop σκηνή στην Ελλάδα, ούτε ένα μεγάλο ακροατήριο γι' αυτή τη μουσική. Παρ' όλα αυτά, βλέπαμε ανθρώπους που δεν είχαν σχέση με το hip-hop να έρχονται στις εμφανίσεις μας, να τραγουδούν τα κομμάτια μας. Και στην πορεία άρχισε να διαμορφώνεται όλη η φάση. Δεν μπήκαμε σε μια έτοιμη σκηνή, με έναν τρόπο βοηθήσαμε να δημιουργηθεί. Όμως η αλήθεια είναι ότι από την αρχή μας αγκάλιασαν άνθρωποι έξω από το χιπ-χοπ, κι αυτό μας έδειξε ότι η μουσική μας είχε κάνει crossover σε ταμπέλες και μουσικά είδη.
- Η σάτιρα των Ημισκουμπρίων ήταν πολλές φορές πολύ πιο πολιτική και κοινωνική απ' όσο φαινόταν πίσω από τον χαβαλέ. Θεωρείς ότι ο κόσμος το καταλάβαινε τότε;
Τότε οι περισσότεροι δεν το έπιαναν. Έμεναν στο αστείο, στην επιφάνεια, και είναι λογικό. Ήταν και θέμα ηλικίας, και θέμα εποχής. Αλλά σήμερα συμβαίνει κάτι πολύ ωραίο. Έρχονται άνθρωποι και μας λένε ότι μικροί άκουγαν τα τραγούδια μας χωρίς να καταλαβαίνουν πραγματικά τι λέμε. Και τώρα ξαναβλέπουν τους στίχους, ψάχνουν τις αναφορές και ανακαλύπτουν τα νοήματα σε βάθος. Μάλλον γι' αυτό αντέχουν αυτά τα κομμάτια στον χρόνο.
- Υπάρχει τραγούδι σας που όταν γράφτηκε θεωρούσατε απλώς αστείο και τελικά, τριάντα χρόνια μετά, αποδείχθηκε σχεδόν προφητικό; Και το αντίστροφο: υπάρχει κομμάτι που σήμερα λες «αυτό δεν θα μπορούσαμε να το γράψουμε το 2026»;
Έχουμε αρκετούς στίχους που με τα χρόνια αποδείχθηκαν σχεδόν προφητικοί. Ένα ολόκληρο κομμάτι που θα ξεχώριζα είναι το «Πώς να σου το πω;» που βγήκε το 2010, όταν είχε ήδη ξεκινήσει η οικονομική κρίση και ο κόσμος άρχιζε να τη βιώνει. Ήταν ένα τραγούδι με αναφορές στην πραγματικότητα που ερχόταν, αλλά δεν ακούστηκε όσο θα περίμενες. Εκείνη την περίοδο τα μέσα απέκρυπταν τέτοιες αναφορές. Από την άλλη, hands down δεν θα γράφαμε σήμερα το «Χορεύοντας με το λίπος». Όχι γιατί σβήνουμε το παρελθόν, αλλά γιατί η εποχή αλλάζει και μαζί της αλλάζει και το πώς διαβάζουμε τα τραγούδια και τις ευαισθησίες γύρω από κάποια θέματα. Κάθε κομμάτι είναι παιδί της εποχής του.
- Αν τα Ημισκούμπρια εμφανίζονταν σήμερα για πρώτη φορά, πιστεύεις ότι θα μπορούσαν να υπάρξουν με την ίδια ελευθερία που είχατε στα '90s;
Αν τα Ημισκούμπρια ξεκινούσαν σήμερα, θα ήταν σίγουρα ένα τελείως διαφορετικό συγκρότημα. Στα '90s μεγαλώσαμε με λιγότερη πληροφορία, με άλλο ρυθμό, με άλλα περιθώρια να ψάξουμε, να πειραματιστούμε, να κάνουμε λάθη. Σήμερα τα παιδιά (και όλοι μας) ζουν μέσα σε έναν καταιγισμό ερεθισμάτων, με τεράστια αβεβαιότητα για το μέλλον και με πολύ διαφορετικές πιέσεις. Αφού η πραγματικότητα αλλάζει, μαζί της αλλάζει και η τέχνη.
- Στις φετινές συναυλίες, κοιτούσες κάτω και έβλεπες ανθρώπους που μεγάλωσαν μαζί σας αλλά και παιδιά που σας ανακάλυψαν πολύ αργότερα. Τι σου έκανε μεγαλύτερη εντύπωση από αυτό το κοινό;
Μου έκανε εντύπωση το ότι γνώριζαν τους στίχους ακόμα και στα λιγότερο δημοφιλή κομμάτια μας. Επίσης μου έκανε εντύπωση ότι είχαν όλοι πολύ χαρούμενη διάθεση και αυτό το έβλεπα στα πρόσωπα των ανθρώπων. Ίσως η μουσική μας καταφέρνει να μειώσει την μαζική κατάθλιψη της εποχής.
- Υπήρξε συγκεκριμένη στιγμή σε αυτές τις συναυλίες που σε χτύπησαν πραγματικά τα 30 χρόνια; Ένα τραγούδι, ένα πρόσωπο στο κοινό, κάτι που συνέβη πάνω στη σκηνή;
Σε αυτή τη γιορτή έλειψαν κάποιοι άνθρωποι που θα ήταν πολύ χαρούμενοι αν μας έβλεπαν. Ο μπαμπάς του Μιθριδάτη, η μαμά του Δημήτρη, η δική μου μητέρα, αλλά όπως είπε και ο Μεντζέλος, τα πράγματα αλλάζουν και ευτυχώς είχαμε μαζί μας τον Κωνσταντίνο (τον γιο του Μεντζέλου) την κόρη μου την Έριν και πολλά άλλα αγαπημένα μας ατομάκια που μαζί μοιραστήκαμε αυτή την μοναδική εμπειρία.
- Ποια είναι η πιο εξωφρενική ιστορία των Ημισκουμπρίων που μπορείς πλέον, μετά από 30 χρόνια, να πεις δημόσια;
Δεν μπορώ να πω δημόσια καμία εξωφρενική ιστορία ακόμη. Θα περάσουν πολλά χρόνια μέχρι να ανοίξει η C.I.A. τους κρυφούς φακέλους των Ημισκουμπρίων και να αποκαλυφθούν όλα τα βρώμικα μυστικά μας.
- Τι ήταν αυτό που κράτησε τρεις τόσο διαφορετικούς ανθρώπους δεμένους για τόσα χρόνια, ακόμη κι όταν ο καθένας ακολούθησε τη δική του διαδρομή; Υπήρξε περίοδος που πίστεψες πραγματικά ότι «τα Ημισκούμπρια τελείωσαν»;
Η κοινή αγάπη για αυτή τη μουσική και η υποχρέωση του να κρατήσουμε την υπόσχεση μας για τα “30 Χρόνια Επιτυχίες” που ισχυριστήκαμε πριν 30 χρόνια. Τα Ημίζ θα τελειώσουν όταν η μουσική τους δεν είναι χρήσιμη στους ανθρώπους και σταματήσουν να τα ακούν. Προς το παρόν δεν βλέπω κάτι τέτοιο.
- Αν έπρεπε να μου περιγράψεις τον Μεντζέλο και τον Μιθριδάτη όπως τους γνώρισες τότε και όπως τους βλέπεις σήμερα, τι έχει αλλάξει και τι έχει μείνει ακριβώς ίδιο;
Σήμερα με πιο ώριμη και ψύχραιμη ματιά, βλέπω καλύτερα ότι είμαστε 3 μεγάλα παιδιά, ο κάθε ένας μας με τις ικανότητες και τις αδυναμίες του. Και εύκολα δέχομαι τις διαφορετικές μας απόψεις και συνήθειες που ευτυχώς συγκλίνουν σε πολλά σημεία.
- Υπάρχει κάτι για τα Ημισκούμπρια που έχει επικρατήσει ως «μύθος» όλα αυτά τα χρόνια και είναι εντελώς λάθος;
Ο μύθος είναι ότι θεωρούμαστε ένα από τα καλύτερα groups που έχει περάσει από την Ελλάδα. Αλλά η αλήθεια είναι ότι είμαστε ΤΟ καλύτερο
- Ακούς τη σημερινή ελληνική rap και trap και λες ποτέ «αυτό που κάνουν τώρα, εμείς δεν θα τολμούσαμε ούτε να το σκεφτούμε»;
Δεν άκουγα ποτέ, ούτε ακούω ελληνικό hip-hop. Μεγάλωσα με αμερικάνικο hip-hop και λίγο από Αγγλία – Γαλλία. Όμως κάτι που γίνεται τώρα αλλά δεν θα τολμούσαμε να το σκεφτούμε, ήταν το να παίζουμε full playback στις εμφανίσεις μας. Και υπάρχει κάτι που λες «αυτό το είχαμε κάνει εμείς πριν 30 χρόνια»; Έχει τύχει να το σκεφτώ αυτό, αλλά δεν θυμάμαι κάποιο συγκεκριμένο παράδειγμα.
- Τι χάθηκε από την εποχή που για να ανακαλύψεις hip hop έπρεπε να ψάξεις δίσκους, κασέτες και ραδιοφωνικές εκπομπές και τι κερδίσαμε με το Spotify, το YouTube και το TikTok;
Χάθηκε το ότι η μουσική που κυκλοφορούσε ήταν λιγότερη σε ποσότητα και ακριβότερη να την αποκτήσεις. Για αυτό κάθε δίσκο που αγοράζαμε τον ακούγαμε συνέχεια και ολόκληρο. Το YouTube έβαλε την μουσική δημιουργία ψηλά και έδωσε ευκαιρία και σε μικρότερους ανεξάρτητους καλλιτέχνες να ακουστούν. Το Spotify είναι σύγχρονη μουσική δουλεία. Δεν πληρώνει τους δημιουργούς του περιεχομένου, αλλά περνάνε καλά όσοι το χρησιμοποιούν. Το ΤικΤοκ δίνει άμεση φήμη χωρίς πολύ κόπο, αλλά από ότι φαίνεται χωρίς διάρκεια.
- Από όλα όσα έχετε γράψει, ποιος στίχος των Ημισκουμπρίων αισθάνεσαι ότι σε αντιπροσωπεύει περισσότερο σήμερα στα 50+ απ' ό,τι όταν γράφτηκε;
“Στο ‘να χέρι το σπαθί, στ’ άλλο το κινητό μου” δείχνει την ανάγκη για δραστικές κοινωνικές-πολιτικές αλλαγές (με βίαιο τρόπο κάποιες φορές) και από την άλλη, την εξάρτηση στα social που με την υπερπληροφόρηση, μας ωθούν στην απάθεια ακόμα και σε σημαντικά ζητήματα.
- Αν μπορούσες να παίξεις στον Πρύτανη του 1996 μόνο ένα σημερινό ελληνικό hip-hop κομμάτι, ποιο θα διάλεγες για να του δείξεις πού έφτασε αυτή η μουσική;
Όχι ελληνικό, γιατί θα με έβριζε. Θα του έβαζα όμως το "Father" του Ye (feat. Travis Scott) να του ανατινάξω το κεφάλι. Δεν θα του άρεσε στην αρχή αλλά μετά θα το λάτρευε.
- Τι τραγούδια ακούς στο repeat την περίοδο αυτή;
Τα τελευταία χρόνια έχω κάνει focus στην άλλη μεγάλη μου αγάπη, την House. Είναι σαν να ξεκινάω από την αρχή και μου αρέσει πολύ όλο αυτό το challenge. Τελευταία ακούω συχνά το Neck - Mau P, I Rhyme Quick – Cloonee, Bubbling – Dennis Cruz και κάποια άλλα.
- Μετά από δύο συναυλίες για τα 30 χρόνια, αισθάνεσαι ότι κλείσατε έναν κύκλο ή ότι, παραδόξως, ανοίξατε έναν καινούργιο;
Προσωπικά μιλώντας, ανοίγει νέος κύκλος. Και έχει ενδιαφέρον.
