Υπήρχε μια εποχή που δεν χρειαζόταν να ακούσεις ούτε δέκα δευτερόλεπτα για να καταλάβεις περίπου τι σε περίμενε. Ένα παιδί σε μια κούνια, μια αλλόκοτη φιγούρα με κόκκινο καπέλο, εννέα τύποι με μάσκες ή μια εικόνα που έκανε τους γονείς σου να αναρωτιούνται τι ακριβώς είχες αγοράσει ήταν αρκετά.
Το nu-metal δεν δημιούργησε μόνο έναν ήχο. Δημιούργησε και μια ολόκληρη οπτική γλώσσα.
Στα τέλη των '90s και στις αρχές των '00s, όταν το metal συναντούσε το hip-hop, το alternative, το industrial και οτιδήποτε άλλο μπορούσε να χωρέσει μέσα του, τα εξώφυλλα των δίσκων ακολουθούσαν την ίδια λογική. Ήταν σκοτεινά, άβολα, πολλές φορές παράξενα, γεμάτα graffiti, παραμορφωμένα σώματα, μάσκες, παιδικούς φόβους και εικόνες που δύσκολα μπέρδευες με οτιδήποτε άλλο υπήρχε στα ράφια ενός δισκοπωλείου.
Και αν σήμερα η αισθητική εκείνης της περιόδου επιστρέφει ξανά —όπως επιστρέφει και το ίδιο το nu-metal σε μια νέα γενιά— αρκεί να κοιτάξεις αυτά τα εννέα εξώφυλλα για να θυμηθείς πόσο συγκεκριμένη ταυτότητα είχε.
Korn – Korn (1994)
Αν έπρεπε να επιλέξουμε μία εικόνα ως αφετηρία, δύσκολα θα υπήρχε καταλληλότερη από αυτή.
Ένα μικρό κορίτσι σε μια παιδική χαρά. Μπροστά του, μια τεράστια ανδρική σκιά. Δεν βλέπουμε ποτέ τον άνθρωπο που τη δημιουργεί, όμως αυτό ακριβώς κάνει τη φωτογραφία ακόμη πιο απειλητική.
Το κορίτσι ήταν η οκτάχρονη Justine Ferrara, ανιψιά του τότε A&R της μπάντας Paul Pontius. Ο φωτογράφος Stephen Stickler την πήγε σε μια παιδική χαρά πίσω από τα γραφεία της δισκογραφικής στο West Hollywood και της ζήτησε απλώς να φαίνεται φοβισμένη. Τα μέλη των Korn δεν βρίσκονταν καν στη φωτογράφιση.
Η τεράστια σκιά δημιουργήθηκε από έναν συνεργάτη του Stickler που σχημάτιζε περίεργα σχήματα με τα χέρια του στον απογευματινό ήλιο. Ακόμη και η θέση της σκιάς του κοριτσιού κάτω από το «Κ» του λογότυπου στήθηκε επίτηδες. Και επειδή βρισκόμαστε στο 1994, το ξεθωριασμένο, σχεδόν άρρωστο χρώμα της φωτογραφίας δεν προέκυψε από κάποιο Instagram filter: ο Stickler επεξεργάστηκε το φιλμ χειροκίνητα για να μειώσει τον κορεσμό.
Το αποτέλεσμα είναι ένα εξώφυλλο που δεν σου εξηγεί ποτέ τι ακριβώς συμβαίνει. Απλώς σε κάνει να αισθάνεσαι ότι κάτι δεν πάει καθόλου καλά.
Και κάπως έτσι ξεκινούσε το Korn.
Deftones – Around the Fur (1997)
Ίσως το πιο αναγνωρίσιμο εξώφυλλο των Deftones δημιουργήθηκε σχεδόν κατά λάθος.
Ο φωτογράφος Rick Kosick, γνωστός αργότερα από το Jackass, είχε ταξιδέψει στο Seattle όσο οι Deftones ηχογραφούσαν το Around the Fur. Δεν είχε πάει εκεί με κάποιο μεγάλο concept για το artwork. Βρισκόταν απλώς μαζί με την μπάντα, τραβώντας φωτογραφίες από όσα συνέβαιναν γύρω της.
Κάποια στιγμή, εκεί όπου έμεναν, είδε μια γυναίκα μέσα στο jacuzzi. Ήταν η Lisa Hughes. Ο Kosick στάθηκε από πάνω της, τράβηξε μόλις δύο φωτογραφίες και συνέχισε τη βραδιά του. Μερικές εβδομάδες αργότερα έμαθε ότι μία από αυτές θα γινόταν το εξώφυλλο του άλμπουμ.
Υπάρχει μάλιστα μια λεπτομέρεια που κάνει τη φωτογραφία ακόμη καλύτερη: το πόδι που φαίνεται κάτω δεξιά ανήκει στον ίδιο τον Kosick.
Δεν υπάρχει περίτεχνος συμβολισμός, CGI ή elaborate φωτογράφιση. Είναι ένα στραβό, πολύ κοντινό, flash-lit στιγμιότυπο μιας πραγματικής βραδιάς. Και ίσως γι' αυτό,
σχεδόν τρεις δεκαετίες αργότερα, εξακολουθεί να μοιάζει τόσο ζωντανό.
System of a Down – System of a Down (1998)
Εδώ η ιστορία πηγαίνει πολύ πιο πίσω από το nu-metal. Για την ακρίβεια, 70 χρόνια πίσω.
Το χέρι στο εξώφυλλο του πρώτου δίσκου των System of a Down προέρχεται από ένα αντιφασιστικό πολιτικό poster του 1928 του Γερμανού καλλιτέχνη John Heartfield, το οποίο είχε σχεδιαστεί για το Κομμουνιστικό Κόμμα Γερμανίας.
Το αρχικό σύνθημα έλεγε ουσιαστικά πως ένα χέρι έχει πέντε δάχτυλα και με αυτά μπορείς να αρπάξεις τον εχθρό. Οι System of a Down πήραν αυτή την εικόνα και τη μετέφεραν στον δικό τους κόσμο, γράφοντας στο πίσω μέρος του album ότι το χέρι είναι ικανό τόσο να καταστρέψει όσο και να δημιουργήσει, πριν καταλήξουν στην προτροπή να κλείσεις το χέρι σου και να σχηματίσεις γροθιά.
Και ξαφνικά ένα πολιτικό artwork του Μεσοπολέμου βρέθηκε πάνω σε έναν από τους σημαντικότερους alternative metal δίσκους του 1998.
Αν υπάρχει ένα εξώφυλλο στη λίστα που σου λέει σχεδόν αμέσως ότι αυτή η μπάντα έχει κάτι να πει, είναι μάλλον αυτό.
Slipknot – Slipknot (1999)
Στους Slipknot δεν χρειαζόταν να επινοήσεις κάποια τρομακτική φιγούρα για το εξώφυλλο. Οι τρομακτικές φιγούρες ήταν ήδη η μπάντα.
Το πρώτο album τούς παρουσιάζει όλους μαζί, στριμωγμένους μπροστά στον φακό με τις μάσκες και τις φόρμες τους. Δεν υπάρχει απόσταση ανάμεσα στο artwork και την ταυτότητα του συγκροτήματος: αυτό που βλέπεις είναι ακριβώς ο κόσμος στον οποίο πρόκειται να μπεις.
Και αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο πράγμα που έκανε το συγκεκριμένο cover. Οι μάσκες δεν λειτουργούσαν σαν ένα gimmick που υπήρχε μόνο πάνω στη σκηνή. Έγιναν η ίδια η εικονογραφία των Slipknot.
Μια φωτογραφία και εννέα άνθρωποι ήταν αρκετοί ώστε ένας έφηβος το 1999 να κοιτάξει το CD και να σκεφτεί είτε «πρέπει οπωσδήποτε να ακούσω αυτόν τον δίσκο» είτε «δεν θέλω να μάθω τι υπάρχει εκεί μέσα».
Και τα δύο, πιθανότατα, ήταν επιτυχία.
Limp Bizkit – Significant Other (1999)
Αν οι Korn έφεραν τον παιδικό εφιάλτη και οι Slipknot το horror, οι Limp Bizkit έβαλαν στο nu-metal κάτι εντελώς διαφορετικό: την αισθητική του δρόμου.
Το εξώφυλλο του Significant Other δημιουργήθηκε από τον graffiti artist Mear One, ο οποίος ζωγράφισε τη φιγούρα ως πραγματικό mural σε τοίχο. Μάλιστα, στο enhanced CD υπήρχε time-lapse video από τη δημιουργία του.
Η φιγούρα φορά hoodie, κρατά μικρόφωνο και φυσικά έχει στο κεφάλι το κόκκινο Yankees cap που είχε γίνει σχεδόν προέκταση του Fred Durst. Το σχέδιο ήταν τόσο επιτυχημένο ώστε αργότερα εξελίχθηκε σε επαναλαμβανόμενο στοιχείο της οπτικής ταυτότητας των Limp Bizkit.
Graffiti, hip-hop στάση, skate κουλτούρα και metal μέσα στην ίδια εικόνα.
Δύσκολα θα μπορούσε ένα artwork να εξηγήσει καλύτερα τι ακριβώς συνέβαινε στο mainstream rock του 1999.
Papa Roach – Infest (2000)
Και μετά ήρθε το 2000.
Το Infest είναι από εκείνα τα εξώφυλλα που δεν χρειάζονται ιδιαίτερη πολυπλοκότητα για να μείνουν στο μυαλό. Το έντομο, η βρόμικη υφή, η σχεδόν distressed τυπογραφία μοιάζουν σαν κάτι που βγήκε από παλιό photocopied flyer και έπεσε κατευθείαν πάνω σε CD.
Και αυτό είναι ίσως που το κάνει τόσο χαρακτηριστικό της περιόδου.
Δεν υπάρχει η κινηματογραφική απειλή των Korn ή το concept των Linkin Park. Υπάρχει κάτι πιο άμεσο, βρόμικο και σχεδόν DIY, που ταίριαζε με έναν δίσκο ο οποίος έφερε τους Papa Roach από την underground σκηνή της Καλιφόρνιας στο mainstream. Το Infest κυκλοφόρησε στις 25 Απριλίου 2000 και έγινε το breakthrough album τους, έχοντας φυσικά μέσα το "Last Resort".
Ακόμη και σήμερα, κοιτάζοντάς το, δύσκολα θα το τοποθετούσες σε οποιαδήποτε άλλη εποχή.
Αυτό το cover είναι 2000 πριν καν διαβάσεις τη χρονολογία.
Linkin Park – Hybrid Theory (2000)
Ο στρατιώτης με τα φτερά μπορεί να είναι η πιο έξυπνη οπτική σύνοψη ολόκληρου του nu-metal.
Το artwork δημιουργήθηκε υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Mike Shinoda, ο οποίος είχε σπουδάσει illustration και graphic design πριν οι Linkin Park γίνουν Linkin Park. Στο κέντρο βρίσκεται ένας στρατιώτης, αλλά στην πλάτη του υπάρχουν λεπτά φτερά λιβελούλας.
Και η αντίθεση δεν ήταν τυχαία.
Η σκληρότητα του στρατιώτη απέναντι στην ευθραυστότητα των φτερών αποτύπωνε αυτό που προσπαθούσε να κάνει και η ίδια η μπάντα: να ενώσει επιθετικότητα και μελωδία, metal και ηλεκτρονική μουσική, rap και ευαισθησία.
Ακόμη και αισθητικά, με το σχεδόν sketchbook σχέδιο, τα γράμματα, τις γρατζουνιές και το κόκκινο πάνω στο γκρι, το Hybrid Theory μοιάζει σήμερα με μικρή χρονοκάψουλα του Y2K alternative design.
Μόνο που στην περίπτωσή του η εικόνα ξεπέρασε την εποχή της. Ο φτερωτός στρατιώτης παραμένει ένα από τα πιο άμεσα αναγνωρίσιμα σύμβολα στην ιστορία των Linkin Park.
Mudvayne – L.D. 50 (2000)
Το L.D. 50 είναι ίσως το πιο Y2K-weird εξώφυλλο αυτής της λίστας.
Ένα παραμορφωμένο, σχεδόν ημιδιαφανές σώμα νεογέννητου μωρού, ψυχρά χρώματα, layers και μια εικόνα που μοιάζει να βρίσκεται κάπου ανάμεσα σε ιατρική απεικόνιση, digital art και ψυχεδελικό εφιάλτη.
Και στην περίπτωση των Mudvayne αυτό έχει απόλυτη λογική. Ακόμη και ο τίτλος L.D. 50 προέρχεται από τον όρο median lethal dose, δηλαδή τη δόση μιας ουσίας που είναι θανατηφόρα για το 50% ενός δοκιμαζόμενου πληθυσμού. Η εμμονή του album με επιστημονικές, ψυχολογικές και φιλοσοφικές αναφορές περνά έτσι και στην εικόνα του.
Είναι επίσης ένα από τα covers που θυμίζουν πόσο διαφορετικό μπορούσε να είναι το nu-metal εσωτερικά. Οι Mudvayne είχαν την επιθετικότητα και την αισθητική της σκηνής, αλλά μουσικά υπήρχε πολύ περισσότερη τεχνικότητα, progressive λογική και παράνοια.
Το εξώφυλλο του L.D. 50 δεν μοιάζει να σου λέει «κοίτα πόσο heavy είμαστε».
Μοιάζει περισσότερο να σε ρωτά αν είσαι απολύτως σίγουρος ότι θέλεις να ανοίξεις αυτό το πράγμα.
Disturbed – The Sickness (2000)
Αν υπήρχε ένας κανόνας για τα nu-metal covers του 2000, μάλλον ήταν ότι ένα φυσιολογικό ανθρώπινο πρόσωπο δεν αρκούσε.
Στο The Sickness, ένα πρόσωπο προσπαθεί να βγει μέσα από... το σώμα του ή τέλος πάντων σαν κάτι που προσπαθεί να βγει από την εικόνα παρά σαν κανονικό portrait.
Είναι ωμό, ελαφρώς αποκρουστικό και εντελώς εναρμονισμένο με τον τίτλο του album. Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη αφήγηση: η «αρρώστια» είναι ήδη εκεί, οπτικοποιημένη.
Και υπάρχει κάτι πολύ χαρακτηριστικό της εποχής σε αυτή την αισθητική. Τα late-'90s και early-'00s metal artworks λάτρευαν τις ψηφιακές παραμορφώσεις, τις βρόμικες υφές, το industrial design και οτιδήποτε έκανε μια ανθρώπινη εικόνα να φαίνεται λίγο λιγότερο ανθρώπινη.
Λίγους μήνες μετά την κυκλοφορία του Hybrid Theory και την ίδια χρονιά με Infest και L.D. 50, το The Sickness ήταν ακόμη μία απόδειξη ότι το 2000 είχε αποκτήσει ήδη τη δική του εικόνα.
Κοιτάζοντάς τα σήμερα όλα μαζί, είναι εντυπωσιακό πόσο διαφορετικά είναι. Κι όμως, όλα μοιάζουν να ανήκουν στον ίδιο κόσμο.
Ίσως επειδή το nu-metal δεν ήταν ποτέ μόνο κιθάρες κουρδισμένες χαμηλά, rap verses και τεράστια riffs. Ήταν baggy παντελόνια, Adidas φόρμες, piercings, dreadlocks, μάσκες, skate videos, MTV, graffiti και CD booklets που ξεφύλλιζες μέχρι να μάθεις κάθε φωτογραφία απ' έξω.
Και τα εξώφυλλα ήταν η πόρτα προς όλο αυτό.
Σήμερα μπορεί να ανακαλύψεις έναν δίσκο μέσα από δεκαπέντε δευτερόλεπτα στο TikTok και να μην αντικρίσεις ποτέ το artwork του σε κάτι μεγαλύτερο από ένα μικρό τετράγωνο στην οθόνη του Spotify.
Τότε όμως το εξώφυλλο ήταν μέρος της πρώτης ακρόασης.
Και ίσως γι' αυτό, σχεδόν τρεις δεκαετίες αργότερα, αρκεί ακόμη να δεις εκείνο το κορίτσι στην κούνια, τον φτερωτό στρατιώτη ή εννέα τύπους με μάσκες για να ξέρεις ακριβώς τι πρόκειται να ακούσεις.
Πριν καν πατήσεις play.
