Υπάρχουν νύχτες που ο ύπνος απλώς δεν έρχεται. Και όσο περισσότερο τον κυνηγάς, τόσο περισσότερο απομακρύνεται. Το κινητό συνήθως κάνει τα πράγματα χειρότερα, η απόλυτη σιωπή δεν βοηθά πάντα και κάπου εκεί η μουσική μπορεί να γίνει κάτι διαφορετικό: όχι soundtrack, ούτε κάτι που χρειάζεται να παρακολουθείς προσεκτικά, αλλά ένας χώρος μέσα στον οποίο μπορείς απλώς να υπάρξεις για λίγο.
Η ambient μουσική έχει αυτή την περίεργη ικανότητα. Μπορεί να γεμίσει ένα δωμάτιο χωρίς να το καταλαμβάνει και να κάνει τις ώρες μετά τα μεσάνυχτα να μοιάζουν λίγο λιγότερο μοναχικές.
Αν λοιπόν ο ύπνος δεν είναι στο πρόγραμμα, αυτοί είναι έξι δίσκοι που αξίζει να αφήσεις να παίξουν.
Hiroshi Yoshimura – Green (1986)
Υπάρχει κάτι σχεδόν θεραπευτικό στον τρόπο που ο Hiroshi Yoshimura αντιμετώπιζε τον ήχο. Μία από τις σημαντικότερες μορφές της ιαπωνικής environmental music, έγραψε μουσική για μουσεία, γκαλερί, δημόσιους χώρους, ακόμη και για fashion shows, αντιμετωπίζοντάς την συχνά περισσότερο σαν κομμάτι ενός περιβάλλοντος παρά σαν κάτι που απαιτεί την προσοχή μας.
Το Green, ηχογραφημένο στο home studio του στο Τόκιο τον χειμώνα του 1985-86, είναι ίσως από τις ωραιότερες εισόδους στον κόσμο του. Παρότι δημιουργήθηκε με FM synthesizers, δεν ακούγεται ποτέ ψυχρό ή μηχανικό. Ο ίδιος ο Yoshimura είχε εξηγήσει μάλιστα ότι το «Green» του τίτλου δεν αναφερόταν τόσο στο χρώμα, όσο στην αίσθηση του φυσικού κύκλου και ενός ήρεμου τοπίου.
Είναι ένας δίσκος που δεν προσπαθεί να σε κοιμίσει. Απλώς κάνει τον κόσμο γύρω σου λίγο πιο ήσυχο.
William Basinski – The Disintegration Loops (2002-2003)
Εδώ η ιστορία πίσω από τη μουσική είναι σχεδόν τόσο συγκλονιστική όσο και η ίδια η μουσική.
Όταν ο William Basinski προσπάθησε να ψηφιοποιήσει παλιές μαγνητοταινίες του, ανακάλυψε ότι το υλικό τους είχε αρχίσει να διαλύεται. Καθώς οι λούπες έπαιζαν ξανά και ξανά, μικρά τμήματα της ταινίας καταστρέφονταν και η μουσική εξαφανιζόταν σταδιακά την ώρα που την ηχογραφούσε. Αντί να σταματήσει τη διαδικασία, την άφησε να συμβεί.
Η ολοκλήρωση του έργου συνέπεσε με τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη και ο Basinski αφιέρωσε αργότερα το The Disintegration Loops στα θύματα.
Το αποτέλεσμα είναι μουσική για τη μνήμη, τον χρόνο και τη φθορά. Οι ίδιες φράσεις επιστρέφουν ξανά και ξανά, αλλά κάθε φορά λείπει κάτι περισσότερο από πριν. Ακούγοντάς το αργά τη νύχτα, έχεις την παράξενη αίσθηση ότι ακούς τον ίδιο τον χρόνο να περνά.
Aphex Twin – Selected Ambient Works Volume II (1994)
Αν το πρώτο Selected Ambient Works είχε ακόμη το ένα πόδι στην club κουλτούρα, στο Volume II ο Richard D. James σχεδόν εξαφάνισε τα beats και έφτιαξε κάτι πολύ πιο απόκοσμο.
Ο Aphex Twin έχει συνδέσει τον δίσκο με τα lucid dreams του, προσπαθώντας να αναδημιουργήσει ήχους που θυμόταν από τον ύπνο του. Και αυτό εξηγεί αρκετά πράγματα: το Selected Ambient Works Volume II συχνά μοιάζει περισσότερο με όνειρο που θυμάσαι αποσπασματικά το επόμενο πρωί παρά με συμβατικό άλμπουμ.
Ακόμη και οι τίτλοι σχεδόν απουσίαζαν. Τα κομμάτια παρουσιάστηκαν αρχικά χωρίς κανονικά ονόματα, με φωτογραφίες και σύμβολα να λειτουργούν ως σημεία αναφοράς, αφήνοντας τους ακροατές να δημιουργήσουν αργότερα τα δικά τους ανεπίσημα ονόματα.
Άλλοτε ζεστός, άλλοτε ανησυχητικός και μερικές φορές σχεδόν εξωγήινος, είναι ένας δίσκος που δεν σε οδηγεί απαραίτητα στον ύπνο – σε οδηγεί κάπου ανάμεσα στον ύπνο και το ξύπνιο.
Grouper – A I A: Alien Observer (2011)
Η Liz Harris δεν χρειάζεται πολλά για να δημιουργήσει έναν ολόκληρο κόσμο. Μια φωνή θαμμένη κάτω από reverb, λίγες κιθάρες, drones και μελωδίες που εμφανίζονται μέσα από τον θόρυβο και λίγο αργότερα χάνονται ξανά.
Το Alien Observer κυκλοφόρησε το 2011 ως το δεύτερο μέρος του δίπτυχου A I A, μαζί με το Dream Loss. Έξι κομμάτια και περίπου 40 λεπτά μουσικής είναι αρκετά για να δημιουργήσουν μία από τις πιο ιδιαίτερες στιγμές στη δισκογραφία της Grouper.
Εδώ η ambient συναντά τη dream pop, αλλά όλα ακούγονται σαν να βρίσκονται πίσω από ένα πέπλο. Η φωνή της Harris δεν βρίσκεται ποτέ πραγματικά μπροστά· εμφανίζεται και εξαφανίζεται μέσα στον ήχο σαν κάτι που προσπαθείς να θυμηθείς.
Ιδανικό για εκείνη την ώρα της νύχτας που οι σκέψεις αρχίζουν να μοιάζουν περισσότερο με όνειρα.
Biosphere – Substrata (1997)
Αν το Green σε μεταφέρει κάπου ζεστά, το Substrata κάνει σχεδόν το αντίθετο.
Ο Νορβηγός Geir Jenssen δημιούργησε έναν δίσκο γεμάτο ανοιχτούς χώρους, παγωμένα τοπία και ήχους που μοιάζουν να έρχονται από πολύ μακριά. Άνεμος, νερό, ξύλο που τρίζει και μικρά environmental samples μπαίνουν μέσα στις συνθέσεις χωρίς ποτέ να μετατρέπουν το άλμπουμ σε απλή ηχογράφηση της φύσης.
Το Substrata, που κυκλοφόρησε το 1997, θεωρείται πλέον ένα από τα σημαντικά ambient albums της δεκαετίας του '90. Και είναι από εκείνους τους δίσκους που λειτουργούν ακόμη καλύτερα όταν έξω έχει σκοτεινιάσει εντελώς.
Κλείσε τα φώτα, βάλε ακουστικά και για περίπου μία ώρα η Αθήνα μπορεί κάλλιστα να βρίσκεται κάπου πολύ βορειότερα.
Ulrich Schnauss – Goodbye (2007)
Υπάρχουν δίσκοι που μοιάζουν να αποκτούν διαφορετικό βάρος όταν τους ακούς μετά τα μεσάνυχτα. Το Goodbye του Ulrich Schnauss είναι ένας από αυτούς.
Στον τρίτο προσωπικό του δίσκο, ο Γερμανός παραγωγός αφήνει τα synths να απλώνονται σε τεράστια στρώματα ήχου, μπλέκοντας την ambient electronica με το shoegaze, τις κιθάρες και εκείνη τη χαρακτηριστική αίσθηση ότι η μουσική βρίσκεται κάπου ανάμεσα στη μελαγχολία και την ευφορία. Κομμάτια όπως τα "Einfeld", "Here Today, Gone Tomorrow", "A Song About Hope" και το σχεδόν οκτάλεπτο "Goodbye" δεν λειτουργούν τόσο σαν τραγούδια που ζητούν την προσοχή σου, όσο σαν τοπία μέσα στα οποία μπορείς να χαθείς.
Και ίσως αυτό είναι που κάνει τον Schnauss να ταιριάζει τόσο καλά σε αυτή τη λίστα. Η μουσική του δεν έχει την απόλυτη ακινησία του Basinski ούτε την παγωμένη απομόνωση του Biosphere. Έχει περισσότερο φως, περισσότερη μελωδία και στιγμές που σχεδόν ξεχειλίζουν από συναίσθημα.
Το Goodbye δεν θα σε νανουρίσει απαραίτητα. Θα κάνει όμως εκείνες τις ώρες που δεν μπορείς να κοιμηθείς να μοιάζουν λίγο πιο όμορφες.
Και ίσως αυτό να είναι τελικά το κοινό σημείο αυτών των έξι δίσκων. Κανένας τους δεν δημιουργήθηκε ως "sleep music" και κανένας δεν προσπαθεί να εξαφανιστεί στο background.
Απλώς όλοι τους αφήνουν αρκετό χώρο για να μπεις μέσα.
Κι όταν είναι τρεις το πρωί, η πόλη έχει ησυχάσει και ο ύπνος εξακολουθεί να βρίσκεται κάπου αλλού, μερικές φορές αυτός ο χώρος είναι ακριβώς ό,τι χρειάζεσαι.
