Τα εύρετρα της Πανδώρας

Μερικά στοιχεία και σκέψεις γύρω από τον άγνωστο δίσκο του Σταύρου Ξαρχάκου, Pandora’s Manhattan (1982)...

Στυλιανός Τζιρίτας
Στυλιανός Τζιρίτας

Το ζήτημα της εντοπιότητας τίθεται άμεσα όταν ακούς το Pandora'sManhattan του Σταύρου Ξαρχάκου. Όχι σε επίπεδο καταγωγής και καταβολών του καλλιτέχνη –του εκάστοτε καλλιτέχνη– αλλά ως προς τις ροές που εφορμούν στη ζωή του ορίζοντας όχι μόνο την έμπνευσή του, αλλά και τη νοηματική της μουσικής γλώσσας την οποία ομιλεί.

Ο συγκεκριμένος δίσκος του Ξαρχάκου έχει κυριολεκτικά περάσει απαρατήρητος: μια/δυο αναρτήσεις στο YouTube, μια κάκιστη και αμήχανη κριτική, μερικές αναφορές σε καταλόγους διεθνών ιντερνετικών δισκοπωλείων και (το κυριότερο) ελάχιστοι γνώστες εκεί έξω –στον φυσικό κόσμο, τον τρισδιάστατο– της φύσης του έργου αυτού.

Το Pandora'sManhattan ηχογραφήθηκε το 1980 στη Νέα Υόρκη κατά τη διάρκεια των σπουδών (ναι, των σπουδών) του συνθέτη στο Julliard School of Music, με αφορμή την επίσκεψη της κόρης του Πανδώρας για 10 ημέρες. Και έχει ενδιαφέρον το πώς ο Ξαρχάκος πότε οικειοποιείται τη ματιά της κόρης του, μιλώντας μέσα από το πώς φαντάζεται ότι βλέπει η 10άχρονη Πανδώρα τη γιγαντιαία πόλη με τους οικοδομημένους τιτάνες, και πότε τη διαφορετική πλανητικότητα ανθρώπων και συμπεριφορών, μέσω των οποίων εξασκεί τη δική του οπτική πάνω σε σημεία, γεγονότα και διαδρομές του Μεγάλου Μήλου. Θα φανταζόταν ίσως κανείς (απόλυτα λογικά) ότι ο συνθέτης θα επένδυε στη μακροχρόνια μουσική του κατάθεση και στην αναγνωρίσιμη (από τη δισκογραφία της ημεδαπής) μελωδική του ταυτότητα για να περιγράψει συναισθήματα και αποτυπώσεις γεγονότων. Ποσώς... Ο Ξαρχάκος, συνεπαρμένος από τις νέες εικόνες, αποφασίζει εδώ να ποιήσει μια νέα γαία. Μια δική του νήσο.

Arthroxa_2

Άμα τη επιστροφή του στην Ελλάδα (1982), ο Ξαρχάκος στρατολογεί ένα κουιντέτο ικανό και εμπειροπόλεμο απέναντι σε κάθε πρόκληση: Νίκος Λαβράνος στο κλαβιέ, Γιώργος Λαβράνος στα κρουστά, ο Φίλιππος Τσεμπερούλης σε πνευστά, ο Μπάμπης Λασκαράκης στις κιθάρες και ο Γιώργος Ζικογιάννης στο κοντραμπάσο θα αναλάβουν να φέρουν εις πέρας τις νεοϋορκέζικες παρτιτούρες. Και λέω νεοϋορκέζικες όχι ένεκα του χρόνου καταγραφής τους, αλλά εξαιτίας του αρώματός τους. Για παράδειγμα, στο εναρκτήριο λάκτισμα "Daddy We Fly" βλέπουμε φαντασιακά τον Νέο Κόσμο μέσω της κόρης του, περνώντας τόσο από μια νοσταλγική μελωδία (η θύμηση του πατέρα), όσο και από την εγρήγορση του νεόδμητου δημοκρατικού πολιτεύματος: το τρεχαλητό που ορίζει το φλάουτο θα το ζήλευε ο Γιάννης Μαρκόπουλος και αποτελεί στοιχείο γεφύρωσης Ελλάδας και Αμερικής, ένα σημείο όπου ο ευρωπαϊσμός του Μάνου Χατζιδάκι εμπλέκεται με τους συνθετικούς ηχοβολισμούς των μετόπισθεν της ενορχήστρωσης.

Στο "At Studio 54", πάλι, ο Ξαρχάκος –με ένα φιουζονάτο funk– προσπαθεί να δώσει το κλίμα ενός θύλακα ευδαιμονικής ρυθμολογίας και πολιτιστικού παραισθητισμού, ό,τι ακριβώς δηλαδή υπήρξε το ομώνυμο μαγαζί στη Νέα Υόρκη της δεκαετίας του 1970. Και στο "Washington Square" η μπάντα σχεδόν περνάει σε καθήκοντα μουσικής επένδυσης ταινίας, παραδίδοντας ένα γαλλικό άρωμα μέσω μιας αμερικάνικης λογικής στην εξέλιξη των ενορχηστρώσεων, όπως αυτή παρατηρήθηκε να κυριαρχεί σε ζηλωτές του είδους οι οποίοι έδρασαν κατά κόρον στο έδαφος των Η.Π.Α. κατά τα 1970s.

Οι σκέψεις περί εντοπιότητας που ανέφερα στην αρχή έχουν φυσικά να κάνουν με το ότι ο συνθέτης δεν θα έφτιαχνε ποτέ τον συγκεκριμένο δίσκο χωρίς να έχει παραμείνει στη Νέα Υόρκη ως κάτοικος (και όχι ως τουρίστας). Διότι γίνεται φανερό ότι δεν πρόκειται για δίσκο επισκέπτη, υπάρχει εδώ μια βιωματικότητα προερχόμενη από την τριβή με μια διαφορετική κοινωνική ιστολόγηση. Θα είχε λοιπόν μεγάλο ενδιαφέρον αν ξέραμε τι σκεφτόταν εκείνη την περίοδο ο Ξαρχάκος για τον Τσιτσάνη, ώστε να κάνουμε μια σύγκριση με την επιμετάλλωση των μελλοντικών του καταθέσεων πάνω στο έργο του τελευταίου. Πώς σκέφτεσαι άραγε για τον Τσιτσάνη ζώντας στη Νέα Υόρκη, μιας κι έχεις να κάνεις με έναν συνθέτη άρρηκτα δεμένο με τα χώματα της προσωπικής του πατρίδας; Επιμένω στον Τσιτσάνη, διότι δεν βρίσκω τυχαίο ότι δεν ξανακούσαμε χρώματα σαν κι αυτά του Pandora'sManhattan σε μετέπειτα δουλειές του εξέχοντα Έλληνα συνθέτη. Δεν είναι ότι έφυγε η έμπνευση, αλλά η αφορμή –προσοχή, όχι η αιτία: τότε θα μιλάγαμε για αυτοθανάτωση και ο κύριος Ξαρχάκος επ' ουδενί δεν μπαίνει σε τέτοια κατηγορία (το αντίθετο).

Arthroxa_3

Αποτελεί μια εξαίσια σπουδή πάνω στη μήτρα της μουσικής δημιουργίας ο εν λόγω δισκογραφημένος Ξαρχάκος. Καιρός θαρρώ να αναζητήσουμε κι εκείνο το διαολεμένο soundtrack που έχει κάνει για λογαριασμό ενός Ιάπωνα κινηματογραφιστή...

Υ.Γ.: Δεν υπήρχαν, όπως είπα και πιο πάνω, παρά μόνο μερικές αναρτήσεις στο YouTube από το υλικό του Pandora'sManhattan, οπότε πήρα την πρωτοβουλία να ανεβάσω 4 ενδεικτικές συνθέσεις στο προσωπικό μου κανάλι, ώστε να υποστηρίξω το συγκεκριμένο άρθρο, δίνοντάς σας και μια ιδέα για το περιεχόμενο του δίσκου. Απολαύστε:

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Όπως έχει σαφώς πλέον φανεί, το Πολυτεχνείο δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία, αλλά κορύφωση ζυμώσεων

Δισκογραφικός «χάρτης» για έναν μυστήριο, απρόβλεπτο τύπο, πάστορα των Βαπτιστών μα και πιανίστα

Αυτές τις μέρες, η περίφημη Bootleg Series εμπλουτίστηκε με το vol. 15 (Travelin’ Thru), το οποίο

FEATURED TODAY

Όπως έχει σαφώς πλέον φανεί, το Πολυτεχνείο δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία, αλλά κορύφωση ζυμώσεων που «έβραζαν» από καιρό ανάμεσα στη σπουδάζουσα νεολαία, ...

Σε τι είναι καλύτερος ο Neil Young από τον Bob Dylan; Γιατί θεωρεί ιδιοφυή τον Anderson .Paak; Τι σημαίνει σήμερα ο αρχαίος θεός Πάνας; Πόσο αγαπάει τον Άνεμο
Στην έκτη (και τελευταία) από τις ανασκοπήσεις της δεκαετίας ανά είδος, η στήλη παρουσιάζει τους 25 καλύτερους hip hop δίσκους, από το 2010 μέχρι σήμερα...

HOT STORIES

Ακούστε το "Burning The Heather", από ένα νέο άλμπουμ που έρχεται τον Ιανουάριο
Ακούστε το καινούριο της τραγούδι "Everything I Wanted"
Τέλος στα 71 για μια σημαντική φιγούρα της αφρικάνικης μουσικής
Top
Στo avopolis.gr χρησιμοποιούμε cookies για να διασφαλίσουμε την εύρυθμη λειτουργία του site και την καλύτερη εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την πλοήγησή σας στο site, αποδέχεστε τη χρήση των cookies και την πολιτική απορρήτου. More details…