Η Yayoi Kusama, η σπουδαία γιαπωνέζα δημιουργός που έκανε το άπειρο απτό και μετέτρεψε τις προσωπικές της εμμονές σε μια παγκόσμια εικαστική γλώσσα, πέθανε στις 14 Αυγούστου σε ηλικία 97 ετών, όπως ανακοινώθηκε σήμερα από το Ίδρυμα της.
Με τις χαρακτηριστικές βούλες, τις κολοκύθες και τα καθηλωτικά Infinity Mirror Rooms, άφησε πίσω της ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα και ιδιοσυγκρασιακά έργα της σύγχρονης τέχνης. Έφυγε από την Ιαπωνία για τη Νέα Υόρκη στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και βρέθηκε στην καρδιά της αμερικανικής avant-garde. Ζωγραφική, γλυπτική, εγκαταστάσεις, κινηματογράφος και performance έγιναν τα διαφορετικά μέσα ενός ενιαίου κόσμου, μέσα στον οποίο η επανάληψη, η ψυχεδέλεια και η «αυτο-εξάλειψη» κατείχαν κεντρική θέση.
Η Kusama επίσης μιλούσε με αξιοσημείωτη ειλικρίνεια για τις ψυχικές δυσκολίες και τις παραισθήσεις που τη συνόδευαν από παιδί. Αντί να τις κρύψει, τις μετέτρεψε σε δίχτυα, κουκκίδες, φώτα και τα μοτίβα που έγιναν η υπογραφή της. Η τέχνη της ήταν ο τρόπος να μετασχηματίζει τον φόβο, την απομόνωση και την αίσθηση απώλειας του εαυτού σε μια εμπειρία που μπορούσε να μοιραστεί με όλο τον κόσμο.
Η σχέση της με τη μουσική ήταν σποραδική, αλλά και βαθύτερη. Πέρασε μέσα από performances, εξώφυλλα, video clip, ψηφιακά περιβάλλοντα και τραγούδια που προσπάθησαν να μεταφέρουν σε ήχο τον κόσμο της. Από την ψυχεδελική Νέα Υόρκη μέχρι τον Peter Gabriel, τον Towa Tei και την αμερικανική indie σκηνή, οι βούλες της δεν έμειναν ποτέ ακίνητες πάνω σε έναν καμβά. Χόρεψαν, πολλαπλασιάστηκαν και, τελικά, απέκτησαν τον δικό τους ήχο. Παρακάτω περιγράφουμε τις μουσικές της συναντήσεις, είτε μέσα από συνεργασίες της είτε με την ίδια ως σημείο αναφοράς για μουσικούς.
Peter Gabriel: Τρεις συναντήσεις μουσικής και τέχνης
Λίγοι μουσικοί της γενιάς του αντιμετώπισαν την εικόνα τόσο οργανικά όσο ο Peter Gabriel. Από την εποχή των Genesis μέχρι τα πρωτοποριακά video του, τα σκηνικά των περιοδειών, τα εξώφυλλα και τα διαδραστικά CD-ROM, ο Gabriel αντιμετωπίζει τα εικαστικά ως παράλληλη αφήγηση και η Kusama υπήρξε μία από τις δημιουργούς που προσκάλεσε να μπουν σε αυτόν τον διάλογο.
Για το Art From US, το εικαστικό project που συνόδευσε το άλμπουμ Us του 1992, ο Gabriel ανέθεσε στην Kusama να δημιουργήσει ένα έργο με αφορμή το τραγούδι “Lovetown” και το αποτέλεσμα ήταν το γλυπτό The Return to Eternity. Το κομμάτι τελικά δεν συμπεριλήφθηκε στο άλμπουμ, όμως το έργο της χρησιμοποιήθηκε για να αποδώσει τη συνολική ιδέα του Us.
Η ίδια εξηγούσε το έργο ως μια εικόνα της αιώνιας επιστροφής. Εκείνου που επαναλαμβάνεται για πάντα, υπερβαίνοντας τον χρόνο. Η εκδοχή που παρουσίασε αποτελούνταν από τέσσερις μονάδες, παρότι θεωρούσε ότι η σύλληψή της θα γινόταν πολύ σαφέστερη, εάν το γλυπτό έφτανε περίπου τις τριακόσιες.
Το “Lovetown”, που εντάχθηκε τελικά στο soundtrack της ταινίας Philadelphia και χρόνια μετά κυκλοφόρησε ως single, απέκτησε ένα video από τον σκηνοθέτη Michael Coulson, ο οποίος εμπνεύστηκε από το έργο της Kusama.
Το 1996, Gabriel και Kusama συναντιούνται ξανά στο EVE, το φιλόδοξο μουσικό και εικαστικό CD-ROM του πρώτου. Η μουσική του συνδεόταν με διαδραστικά περιβάλλοντα που είχαν σχεδιάσει τέσσερις εικαστικοί, ανάμεσά τους και η Kusama. Ο χρήστης δεν άκουγε απλώς ένα σύνολο τραγουδιών, αλλά περιπλανιόταν σε κόσμους, έλυνε γρίφους και μεταμόρφωνε το ψηφιακό τοπίο. Ήταν μια πρώιμη απόπειρα να γίνει το άλμπουμ χώρος εξερεύνησης — κάτι εξαιρετικά συγγενικό με τη λογική των εγκαταστάσεών της.
Towa Tei – Lucky
Ο γεννημένος στη Γιοκοχάμα DJ και παραγωγός Towa Tei έγινε διεθνώς γνωστός ως μέλος των Deee-Lite, πριν ακολουθήσει μια πολυσχιδή σόλο διαδρομή ανάμεσα στην electronica, την pop, το design και τη μόδα. Για το έβδομο προσωπικό του άλμπουμ, Lucky του 2013, η Kusama δημιούργησε το εκρηκτικό, πολύχρωμο εικαστικό του εξωφύλλου, ενώ η φωνή της ακούγεται και στο τραγούδι “Love Forever”.
Superchunk – Art Class (Song for Yayoi Kusama)
Οι Superchunk είναι ένα από τα σημαντικότερα αμερικανικά indie rock συγκροτήματα, με αφετηρία το Chapel Hill της Βόρειας Καρολίνας. Στο άλμπουμ Here’s to Shutting Up του 2001 συμπεριέλαβαν το “Art Class (Song for Yayoi Kusama)”, μια ευθεία αφιέρωση στην καλλιτέχνιδα, η οποία κυκλοφόρησε αργότερα και ως ομώνυμο EP.
The Nels Cline Singers – Macroscopic
Οι Nels Cline Singers είναι το πειραματικό σχήμα του Nels Cline, του αμερικανού κιθαρίστα που έγινε ευρύτερα γνωστός μέσα από τους Wilco. Στο άλμπουμ Macroscope του 2014, το “Macroscopic (For Kusama-san)” είναι αφιερωμένο στην Kusama. Ο Cline έχει εξηγήσει ότι η σταδιακή είσοδος μικροσκοπικών ηχητικών σωματιδίων παραπέμπει στα περίφημα Infinity Nets της, σε μια από τις πιο ουσιαστικές μεταφράσεις της εικαστικής της μεθόδου σε ήχο.
The Boy Least Likely To – A World of Polka Dots
Οι The Boy Least Likely To είναι ένα βρετανικό indie pop δίδυμο, γνωστό για τον γλυκόπικρο συνδυασμό παιδικών ηχοχρωμάτων, folk pop και σκοτεινότερων θεμάτων. Το “A World of Polka Dots”, που κυκλοφόρησε το 2013, αποτελεί έναν τρυφερό synth-pop φόρο τιμής στην Kusama και στον τρόπο με τον οποίο εκείνη εξέθετε τους φόβους της μέσα από την τέχνη της.
Le Tigre – Hot Topic
Οι Νεοϋορκέζες Le Tigre συνδέονται με το riot grrrl, το art punk και τη χορευτική ηλεκτρονική μουσική. Στο “Hot Topic”, από το ομώνυμο ντεμπούτο τους, απαριθμούν γυναίκες και queer δημιουργούς, συγγραφείς και ακτιβίστριες που διαμόρφωσαν τη δική τους πολιτιστική γενεαλογία. Ανάμεσα στα ονόματα ακούγεται και εκείνο της Kusama.
Στοίχημα πως η λίστα στο μέλλον θα μεγαλώσει και το άπειρο της Κusama θα συνεχίσει να ηχεί.
