Αν ενώσει κανείς έναν από τους μεγαλύτερους οραματιστές σκηνοθέτες του σύγχρονου κινηματογράφου με έναν από τους πιο ευρηματικούς και πολυδιάστατους συνθέτες κινηματογραφικής μουσικής της εποχής μας, το αποτέλεσμα δύσκολα μπορεί να είναι κάτι λιγότερο από πρωτότυπο. Μετά τις συνεργασίες τους στα Tenet (2020) και Oppenheimer (2023), ο Christopher Nolan και ο βραβευμένος με Όσκαρ Ludwig Göransson επιστρέφουν με την πολυαναμενόμενη Οδύσσεια, που κάνει πρεμιέρα σήμερα στις ελληνικές αίθουσες, μία ημέρα πριν από την παγκόσμια κυκλοφορία της. Και για να είμαστε ειλικρινείς, μέσα στο frenzy που επικρατεί γύρω από την ταινία, η μουσική δεν θα έμενε εκτός. Και όχι άδικα, μιας και ο ίδιος ο Nolan ζήτησε από τον Göransson να μην γράψει μία συμβατική συμφωνική μουσική επένδυση.
Ένα soundtrack χωρίς ορχήστρα
Οι πρώτες πληροφορίες που ήθελαν τον Christopher Nolan να έχει ουσιαστικά «απαγορεύσει» στον Ludwig Göransson τη χρήση παραδοσιακής ορχήστρας επιβεβαιώθηκαν την άνοιξη του 2026. Η επιλογή αυτή φαίνεται πως εξυπηρετεί έναν διπλό στόχο. Από τη μία, ο Nolan επιθυμούσε να απομακρύνει την ταινία από τις καθιερωμένες αισθητικές νόρμες των επικών ιστορικών παραγωγών και από τις αναπόφευκτες συγκρίσεις με εμβληματικά soundtrack όπως εκείνο του Gladiator του Hans Zimmer. Από την άλλη, υπήρχε και ένας λόγος ιστορικής συνέπειας. «Τότε δεν υπήρχε ορχήστρα», εξηγεί ο Göransson. Αντί λοιπόν να βασιστεί στα συμφωνικά σύνολα, ο Σουηδός συνθέτης αναζήτησε ήχους που θα μπορούσαν να παραπέμπουν αυθεντικά στον κόσμο της αρχαίας Ελλάδας.
Η επιστροφή στην Εποχή του Χαλκού
Για να δημιουργήσει τον ηχητικό κόσμο της Οδύσσειας, ο Göransson πραγματοποίησε εκτενή έρευνα γύρω από τα μουσικά όργανα της αρχαιότητας. Όπως αποκαλύπτει η παραγωγός Emma Thomas, και σύζυγος του Nolan, σε ειδικό featurette για τη μουσική της ταινίας, ο συνθέτης μελέτησε σε βάθος τα όργανα που θα μπορούσαν να ήταν γνώριμα στους Έλληνες της εποχής. «Ήξερα ότι, για να δημιουργήσω έναν πραγματικά πρωτότυπο κόσμο, έπρεπε να βγω από τo comfort zone μου και να ανακαλύψω ήχους με τους οποίους δεν είχα ξαναδουλέψει», δηλώνει ο συνθέτης. Ο Christopher Nolan τού είχε αναφέρει ήδη από τις πρώτες συζητήσεις τους δύο όργανα που θεωρούσε κομβικά για τον ηχητικό χαρακτήρα της ταινίας: τον αυλό και τη λύρα.
Ο αυλός, το πνευστό όργανο με τους δύο αυλούς και γλωττίδες, που κυριάρχησε στον αρχαιοελληνικό κόσμο για περισσότερο από μία χιλιετία, περιγράφεται από τον Göransson ως «το πιο δημοφιλές rockstar όργανο της εποχής». Η λύρα, από την άλλη, χρησιμοποιείται όχι μόνο ως ιστορικό μουσικό όργανο αλλά και ως δραματουργικό στοιχείο. Σύμφωνα με τον Nolan, ο χαρακτηριστικός ήχος των χορδών της θα μπορούσε να παραπέμπει στο τέντωμα και την απελευθέρωση του τόξου του Οδυσσέα.
Ωστόσο, η μουσική της Οδύσσειας δεν περιορίζεται μόνο στα ιστορικά όργανα. Ο Göransson συγκέντρωσε 35 χάλκινα γκονγκ διαφορετικών μεγεθών, τα οποία ηχογράφησε σε πολλαπλά κανάλια και συνδύασε με διακριτική χρήση συνθεσάιζερ, δημιουργώντας έναν ηχητικό κόσμο που μοιάζει ταυτόχρονα αρχαίος και σύγχρονος. Ο ίδιος ομολογεί ότι πειραματίστηκε με κάθε πιθανή μεταλλική επιφάνεια. «Ο Chris μού είχε πει από το ξεκίνημα ακόμη ότι ήθελε να αξιοποιήσουμε τον χαλκό. Πρόκειται άλλωστε για την Εποχή του Χαλκού. Τα γκονγκ από χαλκό μπορούν να παράγουν ήχους που δεν έχουμε ξανακούσει. Από εκεί και πέρα, άρχισα να πειραματίζομαι χτυπώντας τοίχους, κιγκλιδώματα, παλιοσίδερα, ακόμη και μονάδες κλιματισμού.»
Η ανακατασκευή αρχαίων οργάνων
Ο Callum Armstrong, που ερμηνεύει τον αυλό στο soundtrack, εξηγεί ότι τα σωζόμενα αρχαιολογικά ευρήματα δεν αρκούσαν από μόνα τους. «Τα πρωτότυπα όργανα χρονολογούνται μεταξύ 6ου και 5ου αιώνα π.Χ. Δεν έχουν διασωθεί όμως οι γλωττίδες τους. Χρειάστηκε να συνεργαστούμε με άλλους ερευνητές, να μελετήσουμε αρχαίες πηγές και να ανακατασκευάσουμε τον τρόπο λειτουργίας τους.»
Ξεχωριστή θέση στην ηχογράφηση κατέχει η ελληνίδα μουσικολόγος και λυρίστρια Ρόζα Φραγκοράπτη, η οποία εμφανίζεται στο επίσημο video να ερμηνεύει αρχαία λύρα, ανακατασκευασμένη σύμφωνα με τα πρότυπα της ομηρικής εποχής. Η ίδια περιγράφει τη διαδικασία ως ένα ταξίδι ανάμεσα στην επιστήμη και τη μουσική: «Για να μπορέσουμε να παίξουμε το όργανο με φιλολογικά τεκμηριωμένο τρόπο, χρειάζεται να συνδυάσουμε τις εικονογραφήσεις, τις αρχαίες φιλολογικές πηγές και την προσωπική εμπειρία ως μουσικοί.» Η συμμετοχή μιας Ελληνίδας μουσικού, η οποία συμβάλλει στην αναβίωση του αυθεντικού ήχου της ομηρικής εποχής, αποκτά ιδιαίτερη σημασία για μια ταινία που επιστρέφει στις ίδιες τις ρίζες του δυτικού πολιτισμού.
Τα φωνητικά ως συναισθηματικός άξονας
Καθοριστικό ρόλο στο soundtrack διαδραματίζει και η ανθρώπινη φωνή. Στο featurette της Paramount εμφανίζεται ο Βρετανός τραγουδοποιός James Blake να ηχογραφεί τα φωνητικά, με τον Göransson να εξηγεί ότι χρησιμοποιούνται ως στοιχείο που υπηρετεί τη συναισθηματική γραμμή της αφήγησης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η συμμετοχή του Travis Scott, ο οποίος υποδύεται έναν ραψωδό στην ταινία. Ο Nolan αποκάλυψε ότι επέλεξε τον αμερικανό rapper επειδή ήθελε να υπενθυμίσει πως η Οδύσσεια υπήρξε επί αιώνες ένα έργο προφορικής ποίησης: «Ήθελα να κάνω έναν παραλληλισμό ανάμεσα στην προφορική παράδοση και τη σύγχρονη ραπ.»
Σε εμάς τουλάχιστον (no spoilers, please), παραμένει άγνωστο αν ο χαρακτήρας του Travis Scott απαγγέλλει ή ραπάρει μέσα στην ταινία. Από σήμερα θα ξέρουμε…
*Με πληροφορίες από το ClassicFM.com
