search

ΑΡΘΡΑ

Σε τι μουσική βάδιζε ο Darth Vader πριν το "Imperial March"; Πώς ο George Lucas έπεισε τον John Williams να φτιάξει το "The Force Theme"; Ποιανού Γερμανού συνθέτη τον βαρύγδουπο απόηχο «διαβάζουμε» πίσω από το πασίγνωστο πια βασικό θέμα του ιστορικού πρώτου φιλμ;

Καθώς ο μικρός Ιάσονας, γιος ενός παλιού συνΑβοπολίτη, αποκτούσε αυτές τις μέρες τα φωτόσπαθά του, σκέφτηκα ότι ο μύθος των Τζεντάι θα ζήσει για ακόμα μία γενιά, 40 στρογγυλά χρόνια μετά τον ενθουσιασμό που σκόρπισε εκείνο το φιλμ-ορόσημο. Μαζί, επέτειο έχουν ασφαλώς και τα soundtracks των θρυλικών ταινιών, τα οποία αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο της pop culture των καιρών μας: ακόμα και άνθρωποι που δεν ενδιαφέρθηκαν ποτέ για τον Πόλεμο των Άστρων, αναγνωρίζουν μέσα σε δευτερόλεπτα τη μελωδία στην οποία έχτισε ο John Williams το βασικό θέμα ή το πομπώδες "Imperial March", που συνόδευε συνήθως (αλλά όχι πάντα, μείνετε ακόμα λίγο μαζί μου) τις εμφανίσεις του Darth Vader.

56wwStwr_2.jpg

Αξίζει μάλιστα να επισημάνουμε ότι το βασικό θέμα του Star Wars ακολούθησε εξαρχής τις pop ατραπούς κι ας ήταν εν γένει εκτός κλίματος με τη μουσική που επικρατούσε στα τέλη της δεκαετίας του 1970: η 20th Century Records διέγνωσε σωστά την πιθανή δυναμική του και το έριξε στη διεθνή αγορά ως 7ιντσο single 45 στροφών, βλέποντάς το να κατακτά το #10 των Ηνωμένων Πολιτειών. Ήταν δε η εποχή που προσαρμόστηκε τελικά στο αναπάντεχο Star Wars (και όχι το αντίστροφο), αν κρίνουμε από τη space disco διασκευή του Meco, με την οποία κατέκτησε το αμερικάνικο νούμερο 1 και το #7 της Βρετανίας.

Στον John Williams, τώρα, δεν γίνεται να σταθούμε πολύ δίχως να παρεκτραπεί εντελώς το κέντρο βάρους του άρθρου. Μιλάμε για έναν συνθέτη-κολοσσό, για μία από τις σπουδαιότερες φιγούρες στη σύγχρονη μουσική ιστορία: μόνο ένα γερό, πολυσέλιδο αφιερωματικό τεύχος περιοδικού, από εκείνα που έβγαιναν στις καλές για το χαρτί εποχές, θα μπορούσε επομένως να κλείσει μέσα του έναν βασικό έστω οδηγό για το αποτύπωμα το οποίο έχει αφήσει, δουλεύοντας για τον κινηματογράφο, στη λόγια σύνθεση των τελευταίων 50 χρόνων.

56wwStwr_3.jpg

Ο John Williams έχει συνθέσει τη μουσική και για τα 8 μέχρι στιγμής soundtracks του «επίσημου» Πολέμου των Άστρων. Γι' αυτό του πρωτότυπου φιλμ του 1977 –το οποίο πλέον είναι το Star Wars IV: A New Hope– ηχογράφησε με τη London Symphony Orchestra, έχοντας ως ενορχηστρωτή τον Herbert W. Spencer. Το ίδιο ακριβώς σχήμα έφτιαξε και τα άλλα 2 κλασικά πλέον scores, εκείνο δηλαδή για το The Empire Strikes Back (1980) και για το Return Of The Jedi (1983).


Στη 2η Star Wars φάση, που εγκαινιάστηκε το 1999, ο συνθέτης βασίστηκε και πάλι στη London Symphony Orchestra για την εκτέλεση του έργου του, είχε δε ως κεντρικό ενορχηστρωτή τον Conrad Pope, συν τον John Neufeld για το Phantom Menace (1999) και τον Eddie Karam για τα Attack Of The Clones (2002) και Revenge Of The Sith (2005). Το σχήμα άλλαξε άρδην για την παρούσα 3η φάση, καθώς ο Williams έφερε τη Hollywood Freelance Studio Symphony για το The Force Awakens (2015) και ανακατεύτηκε ο ίδιος με τις ενορχηστρώσεις, μαζί με τον William Ross. Για πρώτη επίσης φορά δεν διηύθυνε πάντα την ορχήστρα, αφού εκ περιτροπής στις ηχογραφήσεις ο ρόλος ανατέθηκε τόσο στον Ross, όσο και στον Gustavo Dudamel. Το ίδιο σχήμα έχει δώσει και το soundtrack του φετινού The Last Jedi.

56wwStwr_4.jpg

Επίσημο, βέβαια, είναι και το soundtrack για το Rogue One (2016), το οποίο αρχικά προοριζόταν να φτιάξει ο πιο συζητημένος σήμερα συνθέτης στο Χόλιγουντ, ο Alexandre Desplat. Κάπου όμως οι προγραμματισμοί έπεσαν έξω και εν τέλει ανέλαβε ο γνωστός από τη δουλειά του στα τηλεοπτικά σήριαλ Lost και Fringe, Michael Giacchino, στον οποίον δόθηκαν μόλις 4,5 εβδομάδες «to get the job done». Το τελικό αποτέλεσμα ενσωμάτωσε αρκετά γνώριμα βασικά θέματα του Williams, αποδόθηκε δε κι αυτό από τη Hollywood Freelance Studio Symphony, την οποία διηύθυνε ο Tim Simonec. Για τις ενορχηστρώσεις δούλεψε μια ομάδα 5 ατόμων.

Ο Williams έχει βέβαια σταθεί πάνω σε ευδιάκριτα πατήματα για τη μουσική με την οποία επένδυσε τον Πόλεμο των Άστρων: όσο κι αν προξενεί εντύπωση σε ακροατές μη εξοικειωμένους με τα κλασικά, πίσω από τις τόσο δημοφιλείς μελωδίες του κρύβεται ο (ύστερος) γερμανικός Ρομαντισμός, με τη μορφή του Ρίχαρντ Βάγκνερ να αναδύεται ως κυρίαρχη –και είναι και μια ταιριαστή αναφορά, αν σκεφτείτε ότι, πριν έρθει ο κινηματογράφος, λένε πως δεν υπήρχε τίποτα πιο θεαματικό στη σφαίρα της δημόσιας διασκέδασης από τις όπερές του.

Είναι το δικό του «λεξιλόγιο» που χρησιμοποιεί λοιπόν ο Williams, αναντίρρητα με πολύ προσωπικό τόνο και με μια ολόδική του αίσθηση της έντασης και του απλώματος. Ίσως γιατί κι αυτός, ως Αμερικάνος, δεν έμαθε τον Βάγκνερ του από τις πρωτότυπες όπερες, αλλά από τα soundtracks επιφανών Αυστριακών συνθετών του παλιού Χόλιγουντ (π.χ. Erich Korngold, Max Steiner), που μεταλαμπάδευσαν αυτήν την κληρονομιά ερχόμενοι να δουλέψουν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Κάτι που εξηγεί και τα στοιχεία Ρίχαρντ Στράους που εντοπίζουμε στα πιο λυρικά σημεία του Πολέμου των Άστρων, όχι όμως και τις ρώσικες αναφορές (λίγος Τσαϊκόφσκι, λίγος Προκόφιεφ, κάτι από Στραβίνσκι), που φαίνεται να προέρχονται απευθείας από τις νεανικές επιρροές του Williams. Όπως βέβαια και η τζαζ, που μπορεί να μη βρήκε ιδιαίτερο χώρο έκφρασης στα εν λόγω soundtracks, μα κόσμησε ένα από τα πιο αγαπητά στιγμιότυπα του ιστορικού, πρώτου φιλμ: τη σκηνή με την εξωγήινη ορχήστρα στην καντίνα στον Tatooine, όπου ο Han Solo (Harrison Ford) βρίσκεται στριμωγμένος από έναν κυνηγό κεφαλών, υπό τους αλέγκρο ρυθμούς των Figrin D'an & The Modal Nodes.

56wwStwr_5.jpg

Ο Βάγκνερ ανιχνεύεται εύκολα, καθώς το βροντερό του στυλ βρίσκεται τόσο πίσω από το βασικό Star Wars theme, όσο και πίσω από το "Imperial March" (με γέφυρα, εδώ, τον Gustav Holst). Το τελευταίο σχετίστηκε βέβαια με τις ψαρωτικές εμφανίσεις του Darth Vader, ωστόσο δεν ήταν εξαρχής συνδεδεμένο μαζί του. Κάτι δηλαδή που με τα χρόνια έχουν ξεχάσει ακόμα και αφοσιωμένοι fans, είναι ότι ο Darth Vader είχε το δικό του μουσικό θέμα στο πρώτο Star Wars του 1977 (ακούστε το εδώ). O Williams σύνθεσε το "Imperial March" για τις ανάγκες του φιλμ Η Αυτοκρατορία Αντεπιτίθεται (1980) και είναι έκτοτε που συνοδεύει τον σκοτεινό Λόρδο, με το πρωτότυπο θέμα να αποσύρεται.

Ο Στράους, αντιθέτως, βρίσκεται πίσω από μία ακόμα πασίγνωστη μελωδία ("The Force Theme"), αυτή που συνοδεύει τον νεαρό Luke Skywalker, καθώς ατενίζει το δυαδικό ηλιοβασίλεμα στον Tatooine.

Ο Williams είχε αρχικά γράψει κάτι άλλο ως συνοδευτικό, όμως εδώ ο George Lucas έκανε μια πραγματικά καίρια παρέμβαση, επισημαίνοντας ότι πλέον δεν είχαμε ένα στιγμιότυπο αστρικής δράσης και διαπλανητικών καταδιώξεων, μα μια εσωτερική σκηνή, η οποία κάνει τον θεατή να συμπαθήσει τον Luke, ως έναν νεαρό που θέλει κάτι παραπάνω για τη ζωή του, μα πνίγεται στον ορίζοντα ενός φτωχού, περιφερειακού πλανήτη, που δεν του επιτρέπει την υπέρβαση. Ο Williams έπιασε το νόημα και η αναφορά στον Strauss τον βοήθησε να αποφύγει το συνηθισμένο σιρόπι του χολιγουντιανού μελοδραματισμού, φτιάχνοντας κάτι με αληθινή συγκινησιακή βαρύτητα. Το μόνο θέμα της σύνθεσής του είναι η σύντομη χρονική της διάρκεια, κάτι ωστόσο που έλυσε η εποχή του YouTube, αφού κάποιοι αφοσιωμένοι λούπαραν το κομμάτι δημιουργώντας ένα ωριαίο ακρόαμα.



Και τα 8 μέχρι στιγμής soundtracks έχουν υπάρξει εμπορικές επιτυχίες, ενώ έχουν αποσπάσει και διακρίσεις στα βραβεία Όσκαρ:

- το Star Wars (1977) κέρδισε Όσκαρ καλύτερου soundtrack, ενώ βρέθηκε στο #2 των Ηνωμένων Πολιτειών και στο #21 της Βρετανίας
- το The Empire Strikes Back (1980) προτάθηκε για Όσκαρ καλύτερου soundtrack και βρέθηκε στο #4 των Ηνωμένων Πολιτειών
- το Return Of The Jedi (1983) προτάθηκε για Όσκαρ καλύτερου soundtrack, ενώ βρέθηκε στο #20 των Ηνωμένων Πολιτειών και στο #85 της Βρετανίας
- το Phantom Menace (1999) προτάθηκε για Όσκαρ καλύτερου soundtrack, ενώ βρέθηκε στο #3 των Ηνωμένων Πολιτειών και στο #8 της Βρετανίας
- το Attack Of The Clones (2002) βρέθηκε στο #6 των Ηνωμένων Πολιτειών και στο #15 της Βρετανίας
- το Revenge Of The Sith (2005) βρέθηκε στο #6 των Ηνωμένων Πολιτειών και στο #16 της Βρετανίας
- το The Force Awakens (2015) προτάθηκε για Όσκαρ καλύτερου soundtrack, ενώ βρέθηκε στο #5 των Ηνωμένων Πολιτειών και στο #25 της Βρετανίας
- το Rogue One (2016) βρέθηκε στο #29 των Ηνωμένων Πολιτειών και στο #14 της Βρετανίας

Ανάλογη τύχη αναμένεται να έχει και το soundtrack για το The Last Jedi, ιδιαίτερα από τη στιγμή που το φιλμ λαμβάνει ενθουσιώδεις κριτικές, αποκτώντας μία θέση ανάμεσα στις καλύτερες ταινίες του αστρικού saga (διαβάστε τη δική μας εδώ).